لیکوال: مهر الله عزیزي
د بودیزم د تاریخ او باورنو تحلیل (برخه: ۱۲)
د بودیزم تعلیمات
۱. څلورګوني حقیقتونه
څلورګوني حقیقتونه د بودیزم له تر ټولو مهمو او بنسټیزو تعلیماتو څخه شمېرل کېږي. د دې دین د پیروانو په وینا، بودا دغه حقیقتونه هغه مهال بیان کړل چې لوړې مرتبې او د روښانتیا پړاو ته ورسېد. دا څلور حقیقتونه د بودیزم نړۍ لید څرګندوي، چې وروستۍ موخه یې له کړاو، رنځ او د پرلهپسې زېږون له دوران څخه د انسان ژغورل دي.
د بودا په تعلیماتو او ښوونو کې ډېر تحریفات او بدلونونه رامنځته شوي دي؛ ځکه دغه تعلیمات تر څو پېړیو پورې په لیکلې بڼه نه وو ثبت شوي. له همدې امله د بودایانو په نزد هغه تعلیمات چې ټول پرې اتفاق لري، همدا څلورګوني حقیقتونه دي چې د بودا له ویناوو او خبرو څخه راایستل شوي دي.
دغه څلور حقیقتونه د بودا د مشهورې خطبې محور جوړوي، کومه چې ده د «بنارس» په ښار (اوسنی واراناسي) کې وړاندې کړې وه او بودایان یې خپله ډېره ارزښتمنه خزانه ګڼي.
بودا وایي: «ای راهبانو! د رنځ په اړه سپېڅلی حقیقت دا دی چې: زېږېدنه رنځ دی، زړښت رنځ دی، ناروغي رنځ دی، مرګ رنځ دی؛ همدارنګه له هغه څه سره مینه چې د مینې وړ نه وي، رنځ دی او له هغه څه بېلېدل چې محبوب وي، رنځ دی. په لنډه توګه، هغه پنځه ډوله تمایلات چې له غوښتنې او خواهش سره مل وي، رنځ بلل کېږي؛ یعنې هغه پنځه ډوله تمایلات چې «زه/ من/ Self» جوړوي: جسم، احساسات، ادراکات، ذهني پدیدې او پوهه.
او ای راهبانو! د رنځ د سرچینې په اړه سپېڅلی حقیقت دا دی چې: د رنځ سرچینه د وجود تنده ده؛ هغه تنده چې انسان له یوه زېږون څخه بل زېږون ته بیايي او له خوند او لذت سره مل وي؛ د شهوت تنده، د شتون او بقا تنده، او د ناپایدارۍ او نیستۍ تنده.
او ای راهبانو! د رنځ د له منځه وړلو په اړه سپېڅلی حقیقت دا دی چې: دا رنځ هغه مهال پای ته رسېږي چې دغه تنده په بشپړه توګه له بېخه وایستل شي، له منځه ولاړه شي او انسان په نهایي توګه خلاصون ترې ومومي.
او ای راهبانو! هغه سپېڅلې لار چې رنځ پای ته رسوي، هماغه اتهګونې سپېڅلې لار ده، چې څانګې یې: سمه عقیده، سمه اراده، سمه وینا، سم عمل، د ژوند سمه طریقه، سمه هڅه، سمه پاملرنه او یادونه او سم تمرکز او مراقبه ده.»[1]
هغه څلورګوني حقیقتونه چې د بودا پیروانو له دې وینا څخه راایستلي دي، په لاندې ډول دي:
لومړی حقیقت: رنځ شتون لري. زېږېدنه، ناروغي، مرګ او د ژوند تېرېدل، د عزیزانو له لاسه ورکول، یا له دښمنانو سره مخ کېدل، ټول له ځان سره رنځ راوړي.
دوهم حقیقت: دغه رنځ یو لامل لري. د رنځ علت خواهشات او نفسي غوښتنې دي؛ ځکه همدا غوښتنې په انسان کې د خوند، مالکیت او راتلونکي ته د تمې او حرص مینه روزي.
درېیم حقیقت: دا لامل له منځه وړل کېدای شي. رنځ هغه وخت پای ته رسېږي چې خواهشات ارام شي او د شیانو پر وړاندې تنده او حرص له منځه ولاړ شي.
څلورم حقیقت: د رنځ د له منځه وړلو لار شتون لري. د رنځ د پای ته رسولو یوازینۍ لار له د اتهګونې لارې پیروي ده.[2]
په اتهګونې لار کې لاندې موارد شامل دي:
۱. سم لیدلوری؛
۲. سم فکر او تفکر؛
۳. سمه وینا؛
۴. سم کردار؛
۵. سم معیشت او د ژوند طریقه؛
۶. سمه هڅه؛
۷. سمه پاملرنه؛
۸. سم تمرکز.
د بودا له نظره، دغه اتهګوني اصول کولای شي ټول رنځونه، مصیبتونه او د زېږون د تکرار دورې پای ته ورسوي.
بودیزم دغه اتهګوني اصول په لاندې درېیو پړاوونو وېشلي دي:
۱- لومړی پړاو: د بودایي اخلاقو پابندي، چې سم منطق، نېک کردار او حلال ژوند پکې شامل دي.
۲- دوهم پړاو: د مراقبې او ورته چارو له لارې روحي او رواني تمرین، چې هغوی یې نېکه هڅه، سم فکر او سم تمرکز بولي.
۳- درېیم پړاو: د روښانتیا، معرفت او د حقیقت د کشف پړاو، چې سم لیدلوری او سمه پرېکړه پکې شامله ده.
دوی وایي چې دغه درې پړاوونه د زینې د پلو په څېر دي، چې بودایي انسان یې په مرسته د «نیروانا» پړاو ته پورته کېږي او هېڅ پړاو د بل ځای نه شي نیولای.[3]
دوام لري…
مخکینۍ برخه
سرچینې:
[1]. البوذیة، نشأتها و اهم معتقداتها، ص ۴۵۶.
[2]. احمدالشلبی، الادیان الهند الکبری، ص ۱۵۷
[3]. نومسوک، البوذیة، ۲۶۳-۲۶۴.