لیکوال: محمدعاصم اسماعیلزهي
کاپېټالیزم (۱۵ او وروستۍ برخه)
د هغو هېوادونو بېلګې چې کاپېټالیستي اقتصاد ته لیواله دي
لاندې هېوادونه عموماً د هغو هېوادونو په کټګورۍ کې راځي چې کاپېټالیستي یا پیاوړي مختلط اقتصاد ته لیوال دي:
-
د امریکا متحده ایالتونه: امریکا د آزاد بازار له قوي بېلګو څخه ده، چې پر نوښت او خصوصي سکتور ټینګار کوي.
-
بریتانیا: مختلط اقتصاد لري، خو د آزاد بازار او نړیوالو مالي خدماتو اوږد تاریخ لري.
-
کاناډا: مختلط اقتصادي سیستم، قوي خصوصي سکتور او د ټولنیزې هوساینې پراخ سیستمونه لري.
-
جاپان: پرمختللی اقتصادي بازار، چې د دولت او لویو صنعتونو ترمنځ نږدې همکاري پکې موجوده ده.
-
آلمان: د ټولنیز اقتصادي بازار (Social Market Economy) لرونکی دی، د آزاد بازار او ټولنیز ملاتړ یو ګډ قوي ترکیب لري.
-
استرالیا او نیوزیلنډ: پرانیستي او په شدت سره نړیوال شوي آزاد بازارونه لري.
-
د لویدیځې اروپا هېوادونه: د لویدیځې اروپا زیاتره هېوادونه مختلط اقتصادي سیستمونهلري چې پر بازار او ټولنیز نظام دواړو ټینګار کوي.
مهمه یادونه
لکه څنګه چې مخکې اشاره وشوه، د سکاندیناویه هېوادونه لکه ناروې، سویډن او ډنمارک هم د تولید د وسایلو د ملکیت او سیالۍ له پلوه سرمایهدارانه جوړښت لري؛
خو د لوړو مالیاتو او پراخو ټولنیزو خدماتو (رفاهي دولت) له امله ډېری وخت د سوسیال دموکراتیک مختلط اقتصاد په توګه پېژندل کېږي.
پایله
کاپېټالېزم یا سرمایهداري یو اقتصادي نظام دی، په دې نظام کې افراد او خصوصي شرکتونه د توکو او خدمتونو د تولید او عرضې واک په لاس کې لري. د بیو ټاکنه او د بازار کنټرول د عرضې او تقاضا او د بازار د فعالانو ترمنځ د سیالۍ پر بنسټ ترسره کېږي او پر بازار کوم مرکزي ارګان یا فرمایشي اقتصاد بشپړ واک نه لري.
دا نظام خپلې ځانګړې ګټې او زیانونه لري. مهمې ګټې یې دا دي چې د سیالۍ له امله بیې راټیټېږي، پانګه په غوره او اغېزناکه توګه استعمالېږي او په نسبي ډول تولیدي ستونزې ورسره حل کېږي. خو له بلې خوا اقتصادي نابرابري او مالي بېثباتي هم ورسره مل ده.
سربېره پر دې د انحصار تمایل، بیکاري او د شتمنۍ او قدرت ناعادلانه وېش پر کاپېټالیستي نظام مهم انتقادونه دي.
په پایله کې که چېرې یو هېواد وکولای شي د آزاد بازار او حمایوي سیاستونو ترمنځ توازن رامنځته کړي، نو اقتصادي وده به ورسره یقیني شي او ټولنیزې ستونزې به راکمې شي.
مخکینۍ برخه
سرچینې:
۱. قرآن کریم.
۲. القزویني، محمد بن یزید، سنن ابن ماجه، الناشر: دارالفکر – بیروت.
۳. النیسابوري، مسلم بن الحجاج، الجامع الصحيح المسمى صحیح مسلم، الناشر: دار الجیل بیروت – دار الآفاق الجدیدة.
۴. آلوی، جیمز، تاریخچهای از علم اقتصاد در جایگاه علمی اخلاقی، ژباړن: علی نعمتی، د چاپ کال: ۱۳۸۴هـ، تهران.
۵. زیوداری، مهدی، تقابل اخلاق ایمانی و اخلاق سرمایهداری و شکلگیری نظامهای اقتصادی، مرکز مطالعات تکنولوژی دانشگاه صنعتی شریف، د چاپ کال: ۱۳۸۶هـ.
۶. امرتیا سِن، اخلاق و اقتصاد، ژباړن: حسن فشارکی، تهران: نشر شیرازه، د چاپ کال: ۱۳۷۷هـ.
۷. ماکس وبر، اخلاق پروتستان و روح سرمایهداری، ژباړن: عبدالمعبود انصاری، تهران: انتشارات سمت، د چاپ کال: ۱۳۷۱هـ.
۸. قحف، منذر، دین و اقتصاد نظام اقتصادی اسلام و علم تحلیل اقتصاد اسلامی، ژباړن: سید حسین میرمعزی، قم، د چاپ کال: ۱۳۸۴هـ.
۹. فرنان برودل، پویایی سرمایهداری، ژباړن: مهران پاینده، عباس خداقلی، ناصر کفایی، تهران: نشر آمه، د چاپ کال: ۱۳۸۸هـ.
۱۰. قدیری اصل، باقر، سیر اندیشۀ اقتصادی، رویارویی مکتبها از افلاطون تا بعد از کینز، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، د چاپ کال: ۱۳۸۷هـ.
۱۱. آدامس، والتر، آدام اسمیت به مسکو میرود، ژباړن: احمد جعفری صمیمی، نشر مازندران، د چاپ کال: ۱۳۸۷هـ.
۱۲. کونل، راین هارد، فاشیسم مفر جامعۀ سرمایهداری از بحران، ژباړن: منوچهر فکری ارشاد، نشر توس، د چاپ کال: ۱۳۵۹هـ.
۱۳. ولادیمیر لینن، امپریالیسم به مثابۀ بالاترین سطح کاپیتالیزم، ژباړن: مرضیه خسروی، نشر روزگار نو، د چاپ کال: ۱۳۹۴هـ.
۱۴. چارتیه، گری، بازار آری کاپیتالیزم نه «آنارشیسم فردگرا در برابر مدیران، نابرابریها، قدرت شرکتها و فقر ساختاری»، ژباړن: مهرداد مولایی، نشر دنیای اقتصاد، د چاپ کال: ۱۳۹۶هـ.
۱۵. سرگلزایی، محمد رضا، جنون قدرت و قدرت نامشروع در باب فاشیسم «توتالیتاریسم و کاپیتالیزم»، نشر قطره، د چاپ کال: ۱۳۹۸هـ.
۱۶. زرشناس، شهریار، کاپیتالیزم، نشر دفتر معارف، د چاپ کال: ۱۳۹۲هـ.
۱۷. جی لانز، توبیاس، فراسوی کاپیتالیزم و سوسیالیسم: قرائتی نوین از آرمانهای کهن، ژباړن: وحید شربتی، محدثه حیدری، نشر دنیای اقتصاد، د چاپ کال: ۱۳۹۷هـ.
۱۸. صداقت، پرویز، گذر از فئودالیسم به سرمایهداری، ژباړن: احمد تدین، تهران، د چاپ کال: ۱۳۵۹هـ.
۱۹. رابرت هایلبرونر، سرمایهداری در قرن بیست و یکم، ژباړن: احمد شهسا، ویرایش: آفاق عابدینی، نشر شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، د چاپ کال: ۱۳۷۷هـ.
۲۰. فشارکیزاده، حسن، پایان سرمایهدار منطقی و فروپاشی نئولیبرالیسم، نشر قدیس، د چاپ کال: ۱۳۸۸هـ.
۲۱. هانس هرمان هوپه، اشرافیت، سلطنت، دموکراسی: داستان حماقت و تباهی اخلاقی و اقتصادی، ژباړن: سلیمان عبدی، نشر دنیای اقتصاد، د چاپ کال: ۱۳۹۶هـ.
۲۲. بارنز، جک؛ آلیس، ماری، سرمایهداری و تخریب محیط زیست: در دفاع از زمین و کار، ژباړن: حامد صدیقی، نشر طلایهپرسو، د چاپ کال: ۱۳۹۰هـ.
۲۳. زیوداری، مهدی، تقابل اخلاق ایمانی و اخلاق سرمایهداری و شکلگیری نظامهای اقتصادی، مخ ۲۳۱، د چاپ کال: ۱۳۸۶هـ؛ او زرشناس، شهریار، کاپیتالیزم، مخ ۱۶۳، د چاپ کال: ۱۳۹۲هـ.