اسلام او ډیموکراسي (اووه پنځوسمه برخه)

لیکوال: م. فراهي توجګي

اسلام او ډیموکراسي (اووه پنځوسمه برخه)

د اسلامي سیاسي نظام اصول

۴. عدالت
د اسلامي حکومتولۍ یو له بنسټیزو اصولو څخه دا دی چې په ټولو چارو کې عدالت مراعات شي. په اسلامي فکر کې، عدالت د هستۍ د پیدایښت اساس جوړوي، او ټول کاینات د الهي عدالت پر بنسټ ولاړ دي. له همدې امله، د عدالت د مفهوم د ښه درک لپاره به پرې تفصیلي بحث وشي.
په عربي ژبه کې د عدالت کلمه د ظلم ضد، استقامت، انصاف، عادلانه قضاوت، منځلاریتوب، او له افراط او تفریط پرته د انډول او توازن معنا لري. عدالت، لکه څنګه چې قرآن کریم تعریف کړی، هر څه په خپل مناسب ځای کې ایښودلو ته ویل کېږي. په قرآن کریم کې د قسط کلمه هم د عدالت په معنا کارول شوې ده. په عمومي توګه، عدالت په ټولو چارو کې د اعتدال او توازن مراعاتول او له ظلم او تیري څخه د نورو د حقونو خوندیتوب ته ویل کېږي.
عدالت د هستۍ د نظام محور دی. الله سبحانه وتعالی فرمایي:
﴿وَالسَّمَاءَ رَفَعَهَا وَوَضَعَ الْمِيزَانَ ۝ أَلَّا تَطْغَوْا فِي الْمِيزَانِ ۝ وَأَقِيمُوا الْوَزْنَ بِالْقِسْطِ وَلَا تُخْسِرُوا الْمِيزَانَ﴾(او هغه آسمان یې پورته کړ، او میزان یې برابر کړ، ترڅو تاسو په میزان کې تېری ونه کړئ، او په انصاف سره وزن ټینګ کړئ، او میزان مه ضایع کوئ.) [۱]
دا آیتونه ټینګار کوي چې د تخلیق او پیدایښت نظام په دقیقو قوانینو او اصولو ولاړ دی، او انساني ټولنه هم نشي کولی له دې قانون څخه مستثنا وي. ریښتینی عدالت دا دی چې هر څه په خپل ځای کې وي. هر ډول انحراف یا تېری د عدالت له اصولو سره په ټکر کې دی او ټولنه د انسان د بدن د ناروغۍ په څېر ناروغه کوي.
الله جل جلاله د پیغمبرانو علیهم السلام د لېږلو له اصلي موخو څخه یو هم عدالت معرفي کړی دی:
﴿لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِالْبَيِّنَاتِ وَأَنْزَلْنَا مَعَهُمُ الْكِتَابَ وَالْمِيزَانَ لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ﴾(موږ خپل پیغمبران له څرګندو دلایلو سره لېږلي دي، او له هغوی سره مو کتاب او میزان نازل کړی دی، ترڅو خلک د عدالت لپاره ودرېږي.) [۲]
دا آیت د عدالت د ټینګولو لپاره درې مهمو بنسټونو ته اشاره کوي:
۱. بیِّنات – معجزې او عقلي دلایل چې د پیغمبرانو د ریښتینولۍ لپاره روښانه شواهد وړاندې کوي.۲. کتاب – الهي کتابونه، چې پکې علم، عقاید، احکام، او اخلاق شامل دي.۳. میزان (پیمانه) – هغه اصول او قواعد چې د حق او باطل، ښه او بد، او سم او غلط د ارزونې لپاره لارښوونه کوي.

پیغمبران علیهم السلام په دې دریو وسایلو سمبال وو، چې دوی ته یې دا توان ورکړی و، ترڅو خلک د عدالت د ټینګولو لپاره راټول او همغږي کړي.
قرآن کریم عدالت د انساني ټولنې او اسلامي دولت بنسټ ګڼي:
﴿إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَمَانَاتِ إِلَى أَهْلِهَا وَإِذَا حَكَمْتُمْ بَيْنَ النَّاسِ أَنْ تَحْكُمُوا بِالْعَدْلِ﴾(الله تعالی تاسو ته امر کوي چې امانتونه یې مستحقانو ته وسپارئ، او کله چې د خلکو ترمنځ پرېکړه کوئ، نو په انصاف سره پرېکړه وکړئ.) [۳]
په دې آیت کې د الناس کلمه دا په ګوته کوي چې عدالت باید د ټولو انسانانو ترمنځ، پرته له دې چې مذهب، توکم، سیمه یا نور ملحوظات په پام کې ونیول شي، تأمین شي.
اسلام د عدالت په ټینګولو ډېر ټینګار کوي او بې‌عدالتي او ظلم په کلکه غندي:
﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ لِلَّهِ شُهَدَاءَ بِالْقِسْطِ وَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلَىٰ أَلَّا تَعْدِلُوا ۚ اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَىٰ﴾(ای هغو کسانو چې ایمان مو راوړی، د الله تعالی لپاره د عدالت پر بنسټ ټینګېږئ، او د یوه قوم دښمني دې تاسو له انصاف څخه منع نه کړي. انصاف وکړئ، ځکه چې دا تقوا ته نږدې دی.) [۴]
د عدالت په پلي کولو کې د واکمنانو مسؤلیتونه
هر څوک مکلف دی چې د خپل مسؤلیت تر کچې عدالت مراعات کړي؛ خو واکمنان، د هغوی د دندو د دروند والي او اهمیت له امله، د عدالت د پلي کولو لپاره ستره مسؤلیت لري. اسلام د واکمنانو له خوا د عدالت په پلي کولو ډېر ټینګار کوي او پر هغوی غږ کوي چې له ظلم، استبداد، او بې‌قانونۍ څخه ډډه وکړي.
اسلام عدالت نه یوازې د اسلامي حکومت بنسټ ګڼي، بلکې د هستۍ د نظام اساس یې هم بولي. د عدالت ټینګول د هر مسلمان دنده ده، په ځانګړي ډول د واکمنانو، ځکه که عدالت نه وي، ټولنه به زوال ومومي او له الهي ارمانونو څخه به لرې شي.
دوام لري…

ماخذونه:[۱] الرحمن: ۷-۹[۲] الحدید: ۲۵[۳] النساء: ۵۸[۴] المائدة: ۸