د لویدیځو ټولنو ترمنځ د سیکولریزم د خپریدو یو بل مهم لامل او وسیله، له علمي تیوریو او خوځښتونو سره د اروپا د کلیساوو او دیني مرکزونو بې مخینه او خطرناکه جګړه وه. که څه هم دا جګړه تر اوسه پورې دوام لري او د ټولو هغو بریاوو سره سره چې علم او پوهې د کلیسا په وړاندې ترلاسه کړي دي، بیا هم د کلیسا او د ساینس او علمي مرکزونو ترمنځ دا ډول جګړه روانه ده.
د دې جګړې د پراخېدو او دوام لامل او د هغې راز په حقیقت کې دا دی چې له دواړو خواوو څخه هیچا د خپلو غلطو نظریاتو څخه شاتګ ونکړ او روښانه علمي حقایقو منلو ته چمتو نه وو . هغه څه چې کلیسا په غربي روڼ اندو او ساینس پوهانو باندې تور پورې کړ او هغوی یې په ارتداد، بې دینۍ او الحاد تورن کړل، په حقیقت کې هغه سپکاوی او بدګماني وه چې له دین او تعلیماتو سره یې هیڅ تړاو نه درلود او کلیسا د خپلو غوښتنو او موخو د پوره کولو او د دنیوي شتمنیو د لاسته راوړلو لپاره په دې ناوړه او له حقیقت څخه تشو تورونو لاس پورې کاوه او هغه موارد چې د دین ثبات او استقامت یې ښودلی و، په حقیقت کې په هغه ځای کې و چې حق او حقانیت له وحیې څخه اخیستل شوي و او د حیواناتو، نفسي خواهشاتو او انساني اټکلونو په وړاندې بریالی شوی و.
ایا “علم” له “دین” سره جګړه کړې؟
حقیقت دا دی چې علم او پوهه له حقیقي او ریښتیني دین سره چې د خدای تعالی له خوا نازل شوی او یو خالص الهي رنګ یې درلود، جګړه نه کوي بلکې حقیقت دا دی چې ساینس او پوهه له شخصي افکارو او نظریاتو او د کلیسا له انفرادي افکارو سره جګړه وکړه او هغه یې وننګول. په حقیقت کې د اروپا د دین خلکو د حق پر وړاندې بې شمېره جنایتونه وکړل او د دغو دوو مرکزونو د جګړې لپاره یې زمینه برابره کړه.
کلیسا دوه سترې تېروتنې وکړې، چې د پوهې او علمي افکارو او دیني افکارو او د دین د رجالو ترمنځ د جګړې لامل شو. له دې تېروتنو څخه يوه دا وه چې د الهي وحي حقايق يې تحريف کړل او له انساني الفاظو سره يې ګډ کړل، چې دا کار د دې لامل شو، چې دیني تعليمات له انساني نظريو جلا او بېل نشي او تر ډیره هره علمي قاعده چې د انساني نظریې سره په ټکر کې وه، داسې انګیرل کیدل لکه څنګه چې د الهي وحې او د خدای د کلام سره په ټکر او مخالفت کې وی.
دغه ستره تېروتنه هم د عیسویت په ډېرو تعلیماتو او عقایدو کې د بت پرستۍ خرافاتو او انساني نظریاتو د نفوذ پایله وه، چې کلیسا هغه الهی عقیده ګڼله او د دین په متن او اصولو کې یې شامله کړه او د هغو څخه انکار یې له وحیې اودین څخه انکار ګڼل.
دویمه تېروتنه چې کلیسا وکړه هغه دا وه چې د خپلو پیروانو او تابعینو په وړاندې یې د ځان لپاره سرکشه او بغاوت کوونکې سرپرستان یې وټاکل؛ پداسې حال کې چې دا هیڅکله د هغې د واک په دائره کې نه و، دا تېروتنه هم د هغه چا په وړاندې د کلیسا د تنګ نظرۍ له امله رامینځته شوه چې د هغې د ګډو او ترکیبي تعلیماتو سره موافق نه وو.
د دې تېروتنې پایله د عقایدو د تفتیش او پلټنې محکمو رامینځته کول وو چې فکرونه، نظرونه او حتی د موضوع د نظرونو پایلې یې څېړلې. کلیسا فکر کاوه چې کولی شي ساینسي حقیقتونه احتکار او یرغمل کړي او د خلکو سلیم عقل او د پام وړ محسوسه تجربه یرغمل کړي. له همدې امله، هغه لومړنی عمل چې هغه یې ترسره کړ ، علمي احتکار او په ټولو انساني افکارو باندې واکمني وه.
لیکوال: ابورائف
By محمد فاتح