لیکوال: ابو جریر
په تمدن کې د رسول الله صلی الله علیه وسلم کړنې (دریمه برخه)
د تمدن ډولونه
د تمدن او کلتور ترمنځ توپیر
البته د تمدن او کلتور یا فرهنګ ترمنځ توپیر شتون لري؛ “کلتور” د ژوند د مفاهیمو مجموعې ته اشاره کوي، او تمدن د محسوسو شیانو مادي شکلونو ته اشاره کوي چې د ژوند په چارو کې کارول کیږي. “تمدن” عمومي او خاص دواړه دي، عمومي تمدن لکه: انجینري، طب او داسې نور، په دې صورت کې د کفارو تقلید هم کومه ستونزه نه ده. په یو خاص تمدن کې لکه د کفارو جامې، یا داسې کور چې پکې د ښځو عزت او حجاب خوندي نه وي، په دې ډول تمدن کې د کافرڅخه تقلید کول حرام دي، یا په داسې ډول چې مدني بڼې او شکلونه له غربي کلتور څخه سرچینه اخیستې وي، چې په ظاهره د تمدن بڼه لري، خو په حقیقت کې له غربي او غیر اسلامي کلتور څخه سرچینه اخلي، لکه بت او صلیب او داسې نور. خو د ساينس او ټيکنالوجۍ په نتيجه کې مدني شکلونه عام دي او دا مدني بڼه په يو ملت پورې اړه نه لري. بلکه، دوی نړیوال دي، لکه صنعت او ساینس.
دا اړینه ده چې تل د “تمدن او کلتور” ترمنځ توپیر په پام کې ونیسو، لکه څنګه چې د تمدن په پایله کې د تمدن بڼه او د ساینس او صنعت په پایله کې د مدني بڼو ترمنځ توپیر باید په پام کې ونیول شي، او دا توپیر باید د مدنیت ترلاسه کولو په وخت کې په پام کې ونیول شي؛ له همدې امله د لویدیځ تمدن په کارولو کې کوم خنډ نشته هغه چې د ساینس او صنعت محصول وي. خو د غربي تمدن استعمال چې له لويديځ کلتور څخه منځته راغلى دې په هيڅ صورت جائز نه دې؛ ځکه چې لويديځ کلتور په هغه انځور کې چې د نړۍ د ژوند بڼه وړاندې کوي او په هغه مفهوم کې چې د انسان د خوښۍ بڼه لري، له اسلامي تمدن سره په تضاد کې ده؛ نو له غربي کلتور څخه په هيڅ صورت کې ګټه اخيستل روا نه دي.
بې له شکه چې د غربي کلتور بنسټ له ژوند څخه د دین جلا کول او په ژوند کې د دین له اغیزې څخه انکار دی؛ له همدې امله له دولت څخه د دين د جلاوالي نظريه له همدې دريځ څخه رامنځ ته کېږي. ځکه له ژوند څخه د دين په جلاوالي باور کول او د دين له هر ډول تاثير څخه انکار په طبيعي ډول د دې لامل ګرځي چې دين له دولت څخه جلا شي او پر همدې بنسټ ژوند او نظام جوړيږي؛ خو په غربي کلتور کې د ژوند انځور ګټه ده؛ ځکه ګټه د اعمالو پیمانه ده او نظام او کلتور هم له همدې بنسټ جوړېږي، نو ځکه ګټه په غربي نظام او کلتور کې داسې ځانګړې مانا لري چې ژوند ته یې د ګټې انځور ورکړی دی، چې په ورکولو سره یې خوښي تر لاسه کېږي، په داسې توګه چې نیکمرغي د فزيکي لذتونو تر ټولو ښې برخې ورکړه او د ژوند د اسبابو په برابرولو کې بولي نو له دې امله د لويديځ کلتور د خالصې ګټې کلتور دی او له ګټې پرته بل څه ته ارزښت نه ورکوي او يوازې ګټې ته د اعمالو اندازه او معیار ګڼي، روح لازم نه دی او په نفس کې تړل شوی دی؛ نو په غربي کلتور کې اخلاقي، معنوي او انساني ارزښتونه نه تر سترګو کیږي؛ بلکې یوازې مادي او ګټور ارزښتونه دي، په همدې اساس غربي کلتور د انسان کړنې له دولت څخه جلا ادارو سره تړلې دي، لکه سور صلیب او تبشیري مبلغین.
د تمدن په جوړولو او وده کې اغېزمن عوامل او د رسول الله صلی الله علیه وسلم رول
د تمدن په جوړولو او وده کې مختلف عوامل او عناصر شامل دي، په دې برخه کې کافران او مسلمانان مختلف نظرونه لري، چې ځینې یې ذکر کوو:
د “ویل ډورانټ” په وینا، په تمدن کې، څلور ستنې او اصلي عناصر په ګوته کیدی شي، کوم چې دا دي: په اقتصادي چارو کې درک او احتیاط، سیاسي تنظیم، اخلاقي دودونه او د هنر د پوهې او پرمختګ لپاره هڅې شاملیږي.
“ویل ډورانټ” باور لري: د تمدن ظهور هغه وخت ممکن دی چې ګډوډي او ناامني پای ته ورسیږي. ځکه کله چې ویره له منځه لاړه شي نو د تجسس، ایجاد او نوښت اړتیا په کار اچول کیږي او انسان داسې غریزې ته تسلیمیږي چې په طبیعي ډول د علم د ترلاسه کولو او د ژوند د ښه کولو لپاره د وسایلو د برابرولو لاره هواروي.
“ابن خلدون” د تمدن په رامنځته کولو کې اووه عوامل اغېزمن ګڼي: 1. حکومت او مشر :2 شرعي یا رواجي قانون 3.اخلاق؛ 4. کار؛ 5. صنعت؛ 6. نفوس؛ 7. شتمني.
د “ابن خلدون” له نظره، لومړي درې عناصر د نورو څلورو عناصرو په پرتله اصلي او خورا مهم عناصر ګڼل کیدی شي.
دلته ابن خلدون ډېر مهم عناصر ذکر کړي دي البته له دې خبرې څخه څرګنده ده چې قانون شرعي وي او که ناروا، تمدن رامنځته کېږي، که څه هم باطني سوله او ارامي نه وي؛ لکه “هند” چې کله قانون نه درلود، تل تر اشغال لاندې و، د ډیموکراسۍ قانون ترلاسه کولو وروسته یې وده وکړه، یا څنګه چې اروپا پخپله د فرانسې د لوی انقلاب څخه مخکې د زوال سره مخ شوه، او له انقلاب وروسته کله چې قانون شتون درلود. ، وده یې وکړه او د تمدن زانګو شوه.
بايد معلومه شي چې كه نن اسلامي امت يو متمدن ملت نه دى، علت یې دادې چې الهي شريعت یې پرېښود او په ځينو مواردو كې يې له لويديځ څخه قانون اخيستى او په ځينو هغو مواردو كې يې يوازې له اسلام څخه اخيستي دې چې خیانت کوونکي او ځان پلورونکي حاکمان (ملګري ملتونه) پر هغوی نه غوسه کیږي؛ دلته دي چې الله تعالی فرمایي:« وَ مَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنْكاً وَ نَحْشُرُهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ أَعْمى قالَ رَبِّ لِمَ حَشَرْتَنِي أَعْمى وَ قَدْ كُنْتُ بَصِيراً» ژباړه: «او څوک چې زما د قرآن له ذکر څخه مخ واړوي، نو بېشکه ژوند به د ده لپاره تنګ او سخت وي او د قیامت په ورځ به هغه ړوند حشر کړو، هغه به[د قیامت په ورځ به ] ووایي: ای زما ربه! ولې دې زه ړوند حشر کړم په داسې حال کې چې زه [په دنیا کې] لیدونکی وم؟»
ادامه لري…