لیکوال: ډاکټر فضل احمد احمدي
هندویزم د هند د خلکو مذهب دی. دا دين د بنسټیزو زده کړو څخه خالي دی چې د هغې جوهر جوړ کړي او کوم سپيڅلى پيغمبر او سپېڅلى کتاب نه لري. د مختلفو ملاحظاتو له مخې، هندوان د موحد یا مشرک، د شخصي یا غیرشخصي خدای برخمنان، تنزیهي یا تشبیهي په توګه ګڼل کیدای شي. په دې مذهب کې د زياتي اسانۍ له امله، هر سړی د هندو په توګه ، دا کافي ده چې یو “هندو” وګڼل شي که چیرې هغه په رسمي توګه بل مذهب ته د خپل بدلون اعلان نه وي کړی. له همدې امله، هیڅ ځانګړی عقیده یا عمل شتون نلري چې یو سړی نور هندو نه ګڼل کیږي په دې اړه، دوی ویلي دي چې “دیندار، ملحد، شکمن او اګنوسټیک ټول به هندوان وي که چیرې د هندوانو کلتور او ژوند ومني.”
د دې مذهب اخلاقي اساس هم تقریبا لامحدود دی، مګر هندویزم د عقیدې په پرتله په (درمه) عمل باندې ډیر ټینګار کوي. دا ویل کیدای شي، چې درمه د هندو مذهب د یووالي عنصر دی. هندوان په دې باور دي چې انسان د تکراري زیږون او مړینې په دوره کې بند دی، او تر هغه چې مکاشفې ته ونه رسیږي، هغه د دې دورې څخه ځان نه خلاصوي، هغه باید د بیا زیږون درد وزغمي. د نجات ترلاسه کولو لپاره، په هندویزم کې درې لارې شتون لري: د دندو او رسومونو د ترسره کولو لاره (کرمه مارګه)، د آتمن- برهمن د یووالي پوهه او تفاهم (جنانه مارګه) او د مينې له لارې (بهکتي مارج).
هندویزم نږدې یو ملیارد پیروان لري، او لومړنی هندي مذهب دی، چې له درې زرو کلونو څخه زیات عمر لري. شاوخوا درې زره پنځه سوه کاله وړاندې په یوه وخت کې د آریایانو شتون او د ویدیانو ظهور او په ځانګړې توګه رګ ویدا (د هندوانو تر ټولو مهم او مقدس کتاب) د هند په ټاپو وزمه کې هندویزم رامنځته کړ.
په بل عبارت، د هند مذهب د الهی لیکنو، مختلفو عقایدو، فلسفی مکتبونو، سپیڅلو افسانو او داستانونه او نه ماتیدونکی نظم، د پیچلتیا او ډير تنوع سره سره د حیرانتیا او د ستاینې وړ محتوا لري.
د دې ستر مذهبي دود او واکمنۍ اصل د “ریګ ویدا” تر ټولو پخواني ترانې چې د هندو ستورپوهانو د عقیدې له مخې په (4000 ق م) کې تالیف شوی او د مستشرقينو د متضادو نظريو له مخې، دا د 2500 او 5000 کلونه مخکي ترميلاد ليکل شوی. په هرصورت، دا باید په پام کې ونیول شي چې د هندو مذهب اصلي او بنسټیز کتابونه لومړی ځل په پرله پسې پیړیو کې له یو څخه په شفاهي توګه یعني د یوې سینې څخه بلې ته لیږدول شوي. مګر هغه څه چې په هندویزم کې د حیرانتیا وړ ده د هغه د بیا ژوندي کولو ځواک او دوامداره پیوستو دی. له لرغونې ویدیک دورې څخه تر نن ورځې پورې د دې مذهب په ماهیت کې کوم بدلون نه دی راغلی او همدغه دین د تاریخ د هرې دورې فکري، معنوي او ټولنیزو غوښتنو ته د ځواب ویلو لپاره په خپل ماهیت کې ډېرې پاڼې اضافه کړې دي، خو دا مختلف ضمیمې د ویدیک سیسټم او حقایقو څخه سرغړونه نه کوي، او د هندو مذهب پر بنسټ، چې د سلسلې د اصولو پر بنسټ ولاړ دی، زیان نه رسوي، او د مختلفو فلسفي مکتبونو او د هندو افسانوي ډیری خدایانو تر شا شتون لري، چې هندویزم یې یو حقیقت ګرځوي او په ورته وخت کې دا یو نه ماتیدونکی او منظم ترتیب لري.
ادامه لري…
By محمد فاتح