لیکوال: عبدالحی لیان
د انبیاوو په کورنۍ کې د الهي روزنې بېلګې (برخه: ۲۹)
د نوح عليه السلام د کیسې روزنیز درسونه
د پلارولۍ د مسؤولیت تر څنګ نوح علیه السلام د یوه پیغمبر په توګه دنده درلوده چې خلک د خیر او الله تعالی دین ته را وبولي. له همدې امله پر هغه لازم و چې خپله بلنه تر وروستیو شېبو پورې خلکو ته ورسوي، لکه څنګه چې رسول الله صلی الله علیه وسلم هم له ډېرو کسانو سره، د خپل تره ابوطالب په ګډون، په همدې ډول چلند کړی و. هیله ده چې دا بلنه د ژوند په وروستیو شېبو کې داسې اورېدونکی ومومي چې غوږ ورته ونیسي، مننه وکړي، د هغه غوښتنو ته تسلیم شي او په دې توګه د هغه برخلیک له دوزخ څخه جنت ته واوړي.
دا د حق د بلنې له بنسټيزو شرايطو څخه دي چې په داسې حالاتو کې هم ناهيلي ونه شي چې په ښکاره ډول ناهيلي کوونکي ښکاري؛ ځکه چې هېڅکله نه شي ويل کېدلای چې زړونه په کوم وخت کې د حقيقت منلو لپاره چمتو کېږي.
(۵) د اولاد په روزنه کې د نېکې ښځې بنسټيز رول
پر پلرونو واجب ده چې د صالحو او دين ته پابندو مېرمنو په ټاکنه کې ډېر پام وکړي؛ د دې کار دليل دا دی چې مور پر اولاد په مستقيم ډول او ژور اغېز لري، لکه:
(۱) مور ماشوم د څو میاشتو لپاره په رحم کې ساتي.
(۲) له زېږون وروسته ماشوم په خپله غېږ کې نیسي او د يوې اوږدې او مهمې مودې لپاره، ماشوم د هغې شیدې خوري.
(۳) تر ټولو مهمه دا ده چې مور د اولاد د روان او شخصیت په جوړولو کې تر ټولو قوي او مستقیم اغېز لري او مور د اولاد په پالنه او روزنه کې فعال او بنسټیز رول لري.
(الف) د صالح چاپېریال برابرول او د ښو ملګرو ټاکل.
د ديندارې او صالحې مېرمنې له ټاکلو سره سره پر پلرونو دا هم لازم دي چې د خپلو اولادونو لپاره سالم چاپېریال برابر کړي، چې هغوی د اسلامي ښوونو، لوړو اصولو او افکارو پر بنسټ وروزل شي. په دې چاپیریال کې د ماشومتوب سمه او سالمه روزنه شامله ده چې باید د الله جل جلاله د قرآن او د هغه د رسول صلی الله وعليه وسلم د سنت پر بنسټ وي.
پر پلرونو دا هم لازم دي چې د اولادونو ملګري یې صالح کسان وي، چې هغوی هم صالح او نېک عمله وروزل شي؛ ځکه ملګرتیا پر انسانانو ډېر اغېز لري. زوړ متل «الصاحب ساحب» (ملګری انسان له ځان سره کشوي) هم دې معنا ته اشاره کوي.
په پای کې نه یوازې پلرونه، بلکې ټول روزونکي باید د اولادونو او نورو د روزنې لپاره غوره روزنیزې لارې چارې وکاروي. دا لارې چارې باید ډول ډول او بېلا بېلې وي او په تدریجي ډول عملي شي، چې ژور او دایمي اغېزې ولري چې په پایله کې د ماشومانو او روزونکو له خوا د منلو وړ او ځواب ویلو ته لار هواره کړي. دا هر اړخیزه تګلاره چې د صالحې مېرمنې ټاکل، د مناسب روزنیز چاپېریال جوړول، د ملګرو په ټاکنه کې دقت او د اغېزمنو روزنیزو لارو چارو کارول پکې شامل دي، د یو متعهد او صالح نسل د روزنې کيلي ده.
(۶) په نرمۍ او مهربانۍ سره اولادونو ته نصحیت او بلنه ورکول
دا تګلاره د حضرت نوح علیه السلام له هغه وينا څخه اخیستل شوې ده چې خپل زوی ته یې «یا بُنَیَّ» (ای زما کوچنی زویه) په کلمې سره وویل. د نوح علیه السلام بلنه د «یا بُنَیَّ» په کلمې سره چې د تصغیر له شفقت او مهربانۍ سره مل ده، د هغه د مینې، مهربانۍ او رحمت څرګندونه کوي. دا کلمه د اولاد د روزنې احساس په اورېدونکي کې را پاروي، په دې هیله چې د خپل پلار غږ ته پام وکړي، هغه څه چې ورته ویل کېږي په غور واوري، ګټه ترې واخلي او په پای کې موخه لرونکي ځواب ته ورسېږي.
له اولادونو سره د خبرو د پیلولو دا لار، د اولاد په روزنه کې د حکمت یوه غوره بېلګه ده او اولادونه که څه هم په تېروتنه کې وي، روزونکي باید په داسې کلمو ورسره خبرې وکړي، چې د هغوی احساسات را وپاروي او خپله مینه او شفقت ورته ورسوي. کېدای شي په داسې ډول ويل او رویه د دې لامل شي چې اولادونه غوږ نیوونکي شي او اطاعت یې وکړي.
د روزونکو او دعوتکوونکو لپاره درس
دا تګلاره د روزونکو او دعوتکوونکو لپاره هم یو مهم درس دی. پر هغوی واجب ده چې له هغو کسانو سره چې روزنه یې کوي او د الله دین ته یې را بولي، په داسې ډول خبرې وکړي چې خپله مینه، محبت، شفقت او مهرباني ورته څرګنده کړي. دا کار د دې لامل کېږي چې اورېدونکي د دوی او د دوی د بلنې پر لور مایل شي او له دوی څخه مخ وا نه اړوي. په همدې ډول دا دوی بايد دغه خلک په ښو نومونو را وبولي، چې د هغوی پر روان اغېز وکړي، ځان ته يې جذب کړي او د هغوی خبرو ته غوږ ونیسي، ځواب ووایي او هدایت ومومي. په دې اړه الله تعالی فرمایي: “اُدْعُ إِلَى سَبِیلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَجَادِلْهُمْ بِالَّتِی هِی أَحْسَنُ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبِیلِهِ وَهُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِینَ”.[1] ژباړه: «بلنه کوه د خپل رب لارې ته د حکمت او غوره نصيحت او (خلکو سره) په ډېره ښه توګه بحث کوه، يقينا هماغه ستا رب په هغه چا هم ډېر ښه پوه دی چې د ده له لارې اوښتی او همدی په لار موندونکو هم ښه پوه دی.»
د دې لارې د کارولو لومړی او تر ټولو مهم دلیل د انسان طبیعت دی. د انسان زړه په فطري ډول د هغو کسانو پر لور جذبېږي چې له هغوی څخه مینه، زړه سوی او ښېګڼه احساس کړي. کله چې یو روزونکی یا داعي په وچ، سخت، امرانه یا بې پروا لهجې سره خبرې کوي، که پیغام یې حق هم وي، د ځان او اورېدونکي ترمنځ یو نه لیدونکی دیوال جوړوي. دا دېوال د کلام د اثر مخه نیسي او د اورېدونکي زړه او روح ته نه رسېږي. برعکس کله چې اورېدونکی احساس کړي چې تاسو په رښتیا د هغه په اړه اندېښمن یاست، د هغه خیر غواړئ او د زړه له درده خبرې کوئ، نو په په خپلسري ډول خپل دفاعي حالت ښکته کوي او د اورېدو او منلو لپاره چمتو کېږي.
د دې لپاره چې روزونکي او دعوت کوونکي وکولای شي خپله مینه، محبت، شفقت او مهرباني په سمه توګه څرګنده کړي، نو له لاندې عملي لارو چارو څخه دې ګټه واخلي:
(۱) له نرمو او خوږو خبرو څخه کار اخیستل: د خبرو ډول هغه لومړني څه دي چې اورېدونکي ورسره مخامخېږي. یوه ارامه، مهربانه او له قضاوت څخه پاکه وینا د باور جلبولو لومړی ګام دی.
(۲) له مثبتو او هڅوونکو کلمو څخه ګټه اخيستل: ان د نصیحت يا خطا د یادونې پر مهال هم کولای شو له داسې کلمو څخه کار واخلو چې ویجاړونکی اړخ ونه لري، بلکې ډېر غور یې پر لارښوونه او د بدلون په هڅونه وي.
(۳) د خوښې وړ په نومونو غږ کول: لکه څنګه چې په اصلي متن کې یادونه شوې، د خلکو ته په هغو نومونو غږ کول چې خوښوي یې یا په هغو لقبونو سره یادول چې درناوی او محبت پکې ښکاره وي، دا چاره د هغوی په جذبولو کې ډېر اغېز لري.
(۴) اورېدلو ته ارزښت ورکول: یو ښه روزونکی تر دې چې ډېرې خبرې وکړي، ډېر غوږ نیسي. په فعال ډول او دقت سره اورېدل د احترام او زړه سوي نښه ده، چې اورېدونکي ته د ارزښت احساس ورکوي.
(۵) د اورېدونکي شرایط درک کول: هر انسان د ژوند ځانګړي شرایط، تجربې او ستونزې لري. یو مهربان روزونکی هڅه کوي چې دا شرایط درک کړي او د همدې شرايطو پر بنسټ خپلې لارښوونې وړاندې کړي؛ نه دا چې یوازې یو عمومي حکم صادر کړي.
(۶) له سپکاوي او ملامتۍ څخه ډډه کول: اورېدونکي ته باید هېڅګله د خپلو خطاوو له امله سپکاوی ونه شي او نه ملامت کړای شي؛ ځکه موخه اصلاح کول او هدایت دی، نه د شخصیت ماتول.
(۷) زغم او صبر: روزنه او بلنه یوه داسې پروسه ده چې وخت نیسي؛ کېدای شي د مینې او شفقت اغېز سمدستي ښکاره نه شي، په مهربانۍ کې دوام او له ناهیلۍ څخه ځان ساتل د دې لارې د بریا کيلي ده.
دوام لري…
مخکینۍ برخه
[1] . النحل: 125.