امام ابو حنیفه رحمه الله د علماوو او محدثینو په منځ کې د هغه علمي ارزښت (لومړۍ برخه)

لیکوال: عبدالحمید نوروزي

امام ابو حنیفه رحمه الله د علماوو او محدثینو په منځ کې د هغه علمي ارزښت (لومړۍ برخه)

سريزه

خدای تعالی د اسلام دین د تکامل پړاو ته رسولی او خپله د هغه د ساتنې او د بقا تضمین کولو مسولیت لري. څنګه چې د اسلام دين د متمدن انسان د ژوند د عمومي پلان په توګه وړاندې شوی او په ټولو اعتقادي، عبادي، اخلاقي، شخصي او ټولنیزو برخو کې بحث کوي. په هغه کې د زوړوالي نښې شتون نلري د همدې له مخې د اسلام حقایق او عقاید د بدلون وړ نه دي او احکام او قوانین یې بشپړ او نه بدلیدونکي دي په داسې حال کې چې د تحریف او لاس وهنې هیڅ لاره نشته.

بې له شکه، د انسان ژوند تل د بدلون په حال کې دی او هره شېبه د انسان اړتیاوې او په مقابل لور کې د دین ځواب ويل ورته اضافه کیږي. په بېلابېلو زمانو کې د دې مسلو د حل لپاره اصلاح غوښتونکو د دین د تجدید او احیا په لار کې ډېر اغېزمن ګامونه پورته کړي دي. د خپل وخت له شرايطو او اړتيا سره سم يې دغه ارزښتناک خدمت په بېلابېلو لارو کې ترسره کړي دي. حضور صلی الله علیه وسلم دوی د اصلاح کوونکو د شتون ژمنه هم کړې چې د پیغمبرانو د طریقې سره سم دین تجدید او ژوندی کړي. چې لاندې احادیث د دې ادعا دلالت کوي:

۱. “«إِنَّ اللَّهَ یبْعَثُ لِهَذِهِ الأمةِ عَلَى رَأْسِ کل مائَةِ سَنَةٍ مَنْ یجدِّدَ لَهَا أمرَ دِینَها»[1]؛.”^[2]; (بیشکه خدای به د هرې پیړۍ په پیل کې د دې امت لپاره یو څوک د دوی د دین د نوي کولو لپاره ګومارل کيږي.)

۲.”«یحْمِلُ هَذَا الْعِلْمَ مِنْ کلِّ خَلَفٍ عُدُولُهُ، ینْفُونَ عَنْهُ انْتِحَالَ الْمُبْطِلِینَ، وَتَأْوِیلَ الْجَاهِلِینَ، وَتَحْرِیفَ الْغَالِینَ» (په هر دوره او زمانه کې عادل او پرهېزګار خلک د دې علم حاملان وي، چې د باطلو خلکو له لاس وهنې، د جاهلانو له بې ځايه تعبير او د افراطيانو له تحريف څخه يې ساتنه کوي.)

«لَا یزَالُ مِنْ أُمَّتِی قَوْمٌ ظَاهِرِینَ عَلَى النَّاسِ حَتَّى یأْتِیهُمْ أَمْرُ اللَّهِ، وَهُمْ ظَاهِرُونَ» (زما د امت یوه ډله تل پر خپلو مخالفینو غالبه ده او دا بریا به تر قیامته روانه وي.)

د اسلام د تاریخ په اوږدو کې تل د تجدید او احیاء حرکت روان دی او اصلاح غوښتونکي د اسلام د عظمت د اصلاح او تجدید په لاره کې د دیني خوځښتونو مشران او علما او مفکرین سره د تیارو او جهالت پر وړاندې په مبارزه کې ولاړ دي، د زمانې د فتنو او باطلو قدرتونو په مقابل کې او د اسلام د ځلانده څيرې څخه د شک او شبهې غبار په لرې کولو کې ډېر زحمتونه ګاللي دي او ډېر ارزښتناک کارنامې يې شاته پريښي دي.

له دې جملې څخه د هغو محدثینو او فقهاوو یادونه کولای شو چې د رسول الله صلی الله علیه وسلم د سنتو د ساتنې لپاره کار کړی. او د اوږده او نه ستړي کیدونکو واټنونو او سفرونو او دردونو او کړاوونو په زغملو سره یې د اسلامي امت د لارښوونې لپاره د اسلام د ګران پیغمبر صلی الله علیه وسلم د احادیثو ټولګه راوړه.

یو له دغو مشهورو تاریخي شخصیتونو او د دین د احیا او تجدید مخکښانو څخه، د مجتهدینو پيشوا امام ابو حنیفه رحمه الله دی. هغه لومړنی کس و چې د فقهې د اصولو علم یې تالیف کړ او په دې اساس یې په نویو مسائلو کې د الله له کتاب او سنتو او اجتهاد څخه استناد ته مخه کړه. ډېر وخت تېر نه شو چې د هغه مذهب ځانګړی شهرت ترلاسه کړ او یو له لوی او خورا مشهور اسلامي مذهبونو څخه وګرځېد.^[3]

ادامه لري…

[1]. النهایة فی الفتن والملاحم، ج۱، ص۳۹، باب اشارة النبویة الی أن الله سیبعث ـ المکتبة الشاملة.

^[2]. ال نھایة فی الفتن، جلد 1، 39، د پیغمبرانو په اړه چې خدای به بیا راژوندي کیږي.

^[3]. نقشبندي، ۱۳۹۶:۵-۱۱.