فاشیزم د سیاسي تفکر په بڼه (دویمه برخه)

لیکوال: ډاکټر فضل احمد احمدي

فاشیزم د سیاسي تفکر په بڼه (دویمه برخه)

۱. د سیاست او سیاسي فکر مفهوم

د سیاست «politique» کلمه، چې له «polis» څخه اخیستل شوې، د ښار معنا لري. «Polis» د لرغوني یونان دولتي ښارونه وو، چې لومړنۍ سیاسي مفکورې پکې وزیږېدې. دا ښارونه له سیاسي پلوه خپلواک وو او، د پخوانۍ دورې برعکس، په اقتصادي لحاظ یې هم تر ډېره ځان بسیا کاوه. له همدې امله، په لرغوني یونان کې د سیاسي سازمان واحد د سیاسي-اقتصادي سازمان واحد په توګه پېژندل کېده. د دې ښارونو حکومتونه یا دموکراسي وو، یا الیګارشي.

د «آتن» ښار یو غوره کلتوري او تعلیمي مرکز و، چې د دموکراسۍ د مرکز په توګه پېژندل کېده، که څه هم دا دموکراسي هېڅکله بشپړه وده ونه کړه. «اسپارت» د یونان یو بل دولتي ښار و، چې د آتن برعکس، سوړ او له تاوتریخوالي ډک ژوند یې درلود. دا ښار یوازې له نظامي ځواک څخه برخمن و او په الیګارشي ډول اداره کېده.

په هر صورت، په دغو ټولو حکومتونو کې ښځې له سیاسي حقونو بې‌برخې وې، او بهرني اوسېدونکي، مملوک کلیوال او غلامان اصلي اوسېدونکي نه ګڼل کېدل. له همدې امله، د لرغوني یونان تر ټولو افراطي دموکراسي د معاصرې دموکراسۍ په پرتله، الیګارشي ته ورته وه.

دې دولتي ښارونو یو له بل سره کلتوري اړیکې لرلې او ځانونه یې د «هلن» د نسل برخه بلل. که څه هم، د آتن او اسپارت ترمنځ جګړه پیل شوه، چې د “پلوپونزي” جګړې په نوم مشهوره ده، او له ډېرو کلونو وروسته، په ۴۰۴ ق.م کې، د اسپارت په بریا سره پای ته ورسېده. د یونانیانو په وینا، د جګړې ترڅنګ، “استاتیس” (statis) – چې د بغاوت او داخلي طغیان معنا لري – د دولتي ښارونو یووالي ته هم زیان ورساوه.

۲. سیاسي فکر او مفکورې

د بېلابېلو لیکوالانو ترمنځ، د سیاسي فکر په اړه بېلابېل نومونه کارول شوي، چې له “سیاسي فلسفې” تر “سیاسي تیورۍ” پورې شاملېږي. خو د نومونو له توپیر پرته، هغه څه چې ګډ دي، دا دي چې سیاسي فکر د انسانانو د ټولنیز ژوند لپاره د مناسب حالت د وضع کولو هڅه کوي. د سیاسي تفکر د جوړښت په اړه بېلابېل نظرونه موجود دي، خو د سیاسي فکر اساسي بنسټ د ارزښتونو معیاري اړخ دی.

«لئو اشتراوس» په خپل کتاب “سیاسي فلسفه څه ده؟“ کې ټینګار کوي چې سیاسي فلسفه، لومړی له “عمل” سره تړلې ده. مګر عمل پخپله بیا د “ادراک” سره تړاو لري. اشتراوس وايي: «هر سیاسي عمل یا د شته وضعیت د بدلولو لپاره ترسره کېږي، یا د هغه د ساتلو لپاره.» خو دا بدلون زموږ د «درک» پر بنسټ رامنځته کېږي، چې د “ښه” یا “سم” مفهوم ته زموږ رسېدل ښيي.

له هغه ځایه چې زموږ مفکورې په لومړیو کې یوازې ګومان وي، نو اړینه ده چې له دې وهم څخه تېر شو او «معرفت» ته ورسېږو. اشتراوس باور لري: «که د معرفت په لور لېوالتیا مشخصه شي او خلک د ښه ژوند او ښې ټولنې په اړه د پوهې ترلاسه کولو لپاره روښانه هدف وټاکي، سیاسي فلسفه به راڅرګنده شي.»

سیاسي فلسفه د “سیاسي چارو ماهیت” او “ښه او سم سیاسي نظم” د پیژندلو هڅه کوي، نو له همدې امله، دا یو نورمال معرفت دی. سیاسي تفکر هم له همدې حقیقت څخه په درک کولو سره، اخلاقي انګېزې لري، چې دا د “روښانه او وطنپال وګړي” رول ته اړوي – هغه وګړي چې شخصي ګټې نه لري.

په بل عبارت، سیاسي تفکر، د اخلاقي مسائلو سیاسي تحلیل، د درملنې او هنجار موندنې هڅه کوي، چې اکثره د هغه څه په اړه وي، چې باید وي، نه د هغه څه په اړه چې شته. په عمومي توګه، افلاطون او ارسطو د سیاسي فلسفې بنسټ ایښودونکي ګڼل کېږي.

ادامه لري…