د دې لپاره چې ښه پوه شو چې ټولنیز امنیت څنګه چمتو کیږي او د حل لارې یې څه دي، باید هغه عوامل وڅېړو چې امنیت رامینځته کوي؛ ځکه چې د دې عواملو په نشتوالي کې، موږ نشو کولای یو مثالي ټولنه او مطلوب امنیت ولرو. که څه هم دا لاملونه ډېر دي، موږ به هڅه وکړو چې ځینې یې په لاندې ډول راوړو:
عدالت: امنیت د ټولو وګړو د حقوقو په پوره کولو پورې تړلی دی او دا په اسلامي نظام کې د عدالت تعریف دی. دا نظام قوتونه نه ضایع کوي او هیڅ عمل په هغه کې له منځه نه ځي. الله تعالی په دې اړه فرمايي:
ترجمه: “بېشکه موږ خپل پېغمبران په ښکاره دلایلو رالېږلي او له هغوی سره مو کتاب او ميزان نازل کړی دی، تر څو خلک په عدالت چلند وکړي.”
عدالت په ټولنیز امنیت کې بنسټیز رول لري. که په یوه ټولنه کې عدالت موجود وي، هیڅوک به د بل حق تر پښو لاندې نه کړي او په عین حال کې به له خپل حق څخه زیات څه ونه غواړي. په نتیجه کې، د نورو د حقونو څخه د سرغړونې لپاره به هیڅ هڅونه شتون ونلري. عدالت د ټولنیز امنیت یو له مهمو او اړینو عناصرو او بنسټونو څخه دی، چې له دې پرته امنیت په هیڅ صورت ممکن نه دی.
ټولنیز عدالت یو داسې ارزښت دی چې کله عمومي شي، د هغه ټولنې خلک کولای شي خپل حقونه ترلاسه کړي او د ټولنې چارې به په تناسب او توازن کې په خپل ځای کې ځای پرځای شي. او له هغه ځايه چې په واک کې انحراف او د هغه ظرفیت شتون لري، عدالت تل د واک او ټولنې معیار دی او د ټولنې د غړو ترمنځ امنیت، هوساینې او د باور احساس رامنځته کوي. که عدالت وشي، مشروعیت رامنځته کېږي؛ که نه نو، مشروعیت په خطر کې لوېږي او خپل اعتبار له لاسه ورکوي. مطلب دا چې د خدای رضا او د خلکو رضایت سره یو ځای دي.
په عدالت سره موږ کولای شو د ژوند په ټولو برخو کې خپل امنیت تامین کړو، او کله چې عدالت تامین شي، امنیت به هم د الله په حکم سره دوام وکړي.
یو والي حضرت عمر بن عبدالعزیز رحمه الله ته لیک ولیکه چې:
“زموږ ښار وران شوی، که امیرالمومنین دا مناسب وګڼي او زموږ د ښار د بیارغونې او آبادۍ لپاره څه اموال ځانګړې کړي، دا به ډېره ښه وي.”
حضرت عمر بن عبدالعزیز رحمه الله د والي په ځواب کې ولیکل:
> “کله چې زما لیک تاته ورسېدی او هغه دې ولوستی، نو د ښار بیا جوړونه په عدالت سره وکړه، او لاره یې له ظلم او ستم څخه پاکه کړه. دغه اعمار او آبادي ده.”
د حضرت عمر بن عبدالعزیز رحمه الله خلافت په عدالت، انصاف او مساوات باندې مشهور وو، ځکه یې خپلو واليانو ته هم د هغه سپارښتنه کوله.
By محمد فاتح