امر بالمعروف او نهی عن المنکر (یولسمه برخه)

لیکوال: ابو عرفان

امر بالمعروف او نهی عن المنکر (یولسمه برخه)

ب. د امر بالمعروف او نهی عن المنکر مراتب

د امر بالمعروف او نهی عن المنکر کې اصول دا دي چې هر څوک چې غواړي د دې مهم کار مسئولیت په غاړه واخلي باید خپله ټولنه او کاري چاپیریال و ارزوي. د ټولنې د ارزونې تر څنګ دا اړینه ده چې پوه شو چې څنګه او له کومو وسیلو سره موضوع ته ننوځي او په کومو طریقو سره منکر بدل او په ځای یې معروف راوړل شي. په هره ټولنه او هر حالت کې، د امر بالمعروف او نهی عن المنکر مرتب د بدلېدو په حالت کې دي. د دې مراتبو په اړه اړین توضیحات لاندې ورکړل شوي:

د: «مَنْ رَأَى مِنْكُمْ مُنْكَرًا فَلْيُغَيِّرْهُ بِيَدِهِ، فَإِنْ لَمْ يَسْتَطِعْ فَبِلِسَانِهِ، فَإِنْ لَمْ يَسْتَطِعْ فَبِقَلْبِهِ، وَذَلِكَ أَضْعَفُ الْإِيمَانِ»؛ حدیث په اساس د اسلام علما امر بالمعروف او نهی عن المنکر په درو مرحلو باندي وېشلي دي، دا درې مرحلې دا دي:

1. په لاس سره د منکر مخ نیوی؛ د توان او استطاعت د درلودلو سره، د خپل مراد او مقصد تحقق کول د قدرت او ځواک په وسیله، دا مرحله د پاچاهانو او د هغه خلکو لپاره دي چې لوړ ځواک او واکمنۍ ولري.

2. په ژبه باندي رد کول؛ په ژبه خلکو ته د ښو کارونو لارښوونه کول او له بدو کارونو یې منع کول.

3. کله چې انسان په لاس او ژبه امر بالمعروف او نهی عن المنکر نه شي کولای؛ نو د هغه مسئولیت یوازې قلبي دی. باید په زړه کې یې بد وګڼي او کرکه ځیني وکړي او له هغو کسانو سره دې نه کښېني چې ژوند یې له بدیو سره ګډ دی.

د امر بالمعروف او نهی عن المنکر یو احتمالي بحث په لاندې ډول څرګندیږي: امکان لري چې په لومړي سر کې د امر بالمعروف او نهی عن المنکر یعني قلبي انکار واجب عیني وي؛ خو دویمه مرتبه (ژبني انکار) عیني نه دی او دریمه مرتبه (عملي انکار) کفایي فرض دی. ځینو دا فکر کړی چې که یو څوک خپل ځان ته پام وکړي او ښه کارونو ته اقدام وکړي نو د ټولنې د نورو غړو د فعالیت په اړه اندیښنه ته اړتیا نلري. ځکه چې کله انسان ته هدایت ورکړل شي، د نورو ګمراهۍ ورته ضرر نه رسوي او د دې خبرې د ثابتولو لپاره دوی د قرآن له دې آیت څخه استدلال کوي: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ لَا يَضُرُّكُمْ مَنْ ضَلَّ إِذَا اهْتَدَيْتُمْ إِلَى اللَّهِ مَرْجِعُكُمْ جَمِيعًا فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ»؛; ژباړه: «ای هغو کسانو چې ایمان مو راوړی! په ځان پاملرنه کوئ، که تاسو هدایت شی، هغه کسان چې ګمراه شوي به تاسو ته ضرر ونه رسوي. الله ته د ټولو ورتلل دي. بیا به تاسو ته خبر درکړي چې تاسو څه کول.»

ځينې په دې اند دي چې د آيت ظاهر  د امر بالمعروف او نهی عن المنکر په نه کولو دلالت کوي. په داسې حال کې چې په ياد آيت کې د هدايت خبره ده او انسان هغه مهال هدایت ته رسيږي چې خپل وظيفه (چې له هغو څخه امر بالمعروف او نهی عن المنکر دی) سرته ورسوي. کله چې خپل وظيفه ادا کړي او يا ادا کولو ته یې چمتو وي، د نورو ګمراهي به ورته زيان ونه رسوي. مګر په هیڅ صورت کې نباید خپل سستي په خپله دنده کې توجیه کړي، او ووایي چې زه مسئول نه یم او په ما پوري اړه نه لري. ځکه چې دا آيت د دې خبرې د څرګندولو لپاره نازل شوی چې مؤمنان بايد په خپله لاره ثابت قدم واوسي. دوی باید د نورو په ګمراهۍ کې راګیر نشي؛ ځکه د ګمراهانو ګمراه کول مؤمنانو ته زیان نه رسوي.

په بل عبارت، دا باید په پام کې ونیول شي چې یو شخص باید د حق او سم فکر کولو په لاره کې د ټولنې تر تاثیر لاندې رانشي. د دې اصولو له مخې، حق تل حق دی. پرته له دې چې د ټولنې اکثریت دا مني یا نه. همدارنګه، باطل تل باطل دی؛ پرته له دې چې په ټولنه کې اکثریت خلک دې ته متوجه دي که نه.

د بېلګې په توګه که فرض کړو چې پورتني استدلال صحيح دى او ياده شوې نظريه معتبره ده، نو بیا هم ياد شوى آيت امر بالمعروف او نهی عن المنکر آیت ناسخ نه دی؛ ځکه چې په دې برخه کې ډېر آيتونه شته، او نه څوک دا ثابتولی شي چې د دې آيتونو لفظ يا مفهوم مردود دی.

که د ذکر شوي آيت په باره کې د علماوو او پوهانو تفسيرونه مطالعه کړو نو معلومه به شي چې دا آيت په هيڅ صورت د امر بالمعروف او نهی عن المنکر په پرېښودلو دلالت نه کوي. له بلې خوا، د دې محتويات د امر بالمعروف او نهی عن المنکر د عدم وجود سره هیڅ تړاو نلري. د بېلګې په توګه استاد مخلص په خپل تفسير کې ليکي: «دا آيت بايد د هغه څه د امر بالمعروف او نهی عن المنکر د نفی په توګه ونه ګڼل شي. ځکه د قرآن کريم او د رسول الله صلی الله عليه وسلم احاديث د امر بالمعروف او نهی عن المنکر مطلق ضرورت ته اشاره کوي. نو دا آيت چې په فردي مسؤوليت باندې تاکيد کوي، يوازې د هغو کسانو لپاره دی چې نه شي کولای د هغه څه د ترسره کولو توان ولري چې معلوم او حرام دي، او یا… .»

ادامه لري…