امر بالمعروف او نهی عن المنکر (دوهمه برخه)

لیکوال: ابو عرفان

امر بالمعروف او نهی عن المنکر (دوهمه برخه)

د امر بالمعروف او نهی عن المنکر څرنګوالی

مخکې له دې چې دغه بحث پیل کړو، غوره ده چې د هغه تعریف او مفاهیم په ښه توګه وپېژنو، تر څو د نورو موضوعاتو په پوهه کې له ګډوډۍ او مغالطې سره مخ نه شو. په دې بحث (امر بالمعروف او نهی عن المنکر) کې دوې کلمې ډېرې کارول کیږي، چې هره یوه یې د بشر د حلالوالي او حراموالي ، نیکي او بدي، ښه او خراپ، فضیلت او رذیلت، روا او ناروا په اړه برخلیک ټاکي. یو یې «معروف» او بل یې «منکر» دی. نو غوره او اصولي لاره دا ده چې لومړی د دې دوو کلمو په تعریف پوه شو، او بیا بهپه ډولونو، اصولو او نورو شیانو باندي بحث وکړو.

• معروف: اسلامي علماوو د «معروف« او «منکر» لپاره بېلابېل تعريفونه کړي دي، چې هر يو يې له بېلابېلو زاويو او ډېر پراخ مفهومونه بيانوي، چې په دې ليکنه کې د څو لنډو تعريفونو يادول کافي دي.

«معروف» په لغت کې: له “عرف” څخه اخیستل شوی او د «نکر» ضد دی او «معرفة» او «عرفان» هم له همدې ریښې څخه دي. یعني د یو شي د اغېزو په اړه فکر کولو سره یو څه درک کول دي. او همدارنګه د «معروف، مشهور او پېژندل شوي» په معنا هم ترجمه شوې ده. او د «دیوال او برج» او همدارنګه د هغه دیوال چې د جنت او دوزخ تر منځ دی، ویل شوي دي: «وَعَلَى الْأَعْرَافِ رِجَالٌ يَعْرِفُونَ كُلًّا بِسِيمَاهُمْ» ژباړه: «او په اعراف کې داسې کسان شته چې هر څوک د هغو د نښو په وسیله پیژني.»

ابن فارس په خپل مشهور تعریف کې لیکي: د “عین، را او فا” ماده یو صحیح اصل دی چې مختلف معنا لري. د مثال په توګه: په یو شي باندي د سکون او اطمینان په معنا راځي، لکه څنګه چې ویل کیږي: “دا یو ښه کار دی”، یعني د مزاج سره سمون خوري او آرامتیا او سکون نه ګډوډ کوي.

د “عرف او معروف” کلمه کله کله د رواج او عادت په معنی هم کارول کیږي، چې د خلکو عادتونو ته اشاره کوي، او شاید همدا لامل وي، چې دود که له شرعي نصوصو سره په ټکر کې نه وي، له شرعي احکامو څخه ګڼل کیږي. لکه څنګه چې الله جل جلاله د قران کریم په مختلفو آیتونو کې فرمایلي: «وَإِنْ أَرَدْتُمْ أَنْ تَسْتَرْضِعُوا أَوْلَادَكُمْ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ إِذَا سَلَّمْتُمْ مَا آتَيْتُمْ بِالْمَعْرُوفِ»؛ ژباړه: «او که تاسو د خپلو اولادونو لپاره د تیي (دایه) اراده وکړه، نو په تاسو باندې ګناه نشته، البته په دې شرط چې د تیي حق په ښه توګه ادا کړی)

«خُذِ الْعَفْوَ وَأْمُرْ بِالْعُرْفِ وَأَعْرِضْ عَنِ الْجَاهِلِينَ»؛ ژباړه: «(ای پیغمبره!) د بخښني لاره غوره کړه، د ښو چارو ښوونکی اوسه، او له ناپوهانو سره مه نښله.»

ادامه لري…