د امان الله خان د ریفورمونو د دوهم پړاو ټول موضوعات جنجالي وو، اما تر ټولو لانجمنه موضوع د ښځو د آزادي او بې حجابي وه. افغانان یو متل لري چې ( مال تر سر ځار او سر تر ناموس) متلونه چې د یوه ملت د فکر او روحیاتو تر ټولو ښه ترجماني کوي، ترې معلومیږي چې ناموسداري د دې ملت تر ټولو قیمتي سرمایه ده چې په هیڅ صورت یې بایللو ته تیار نه دي. که له اماني دور نه وړاندې کابل مطالعه کوو، رامعلومیږي چې د دې ښار اوسیدونکي تر کومه حده په حیا او عفت مین او د ناموس پاسداران وو. مثلا هغه وخت د ښاریانو کورونو دوه برخې درلودې. یوه برخه هغه چاردیوالي وه چې سراچه یې بلله، دا یوازې د نارینه وو او میلمنو د اوسیدلو او مجلس ساحه وه. تر شا به یې بله کاملا جلا ساحه حرمسرای باله، چې یوازې ښځینه او د کورنۍ محرم کسان ورتللی او په کې اوسیدلای شوای.
د ښځینه و د لباس په برخه کې د ستر او پردې دومره رعایت شوی و چې شاید بل ځای یې بیلګه نه وي لیدل شوې. ښځینه وو په کمیس او پاجامه سربېره دوه نور لباسونه هم اغوستل تر څو یې ستر په ښه ډول خوندي شوی وي. یوه ته یې دولاق ویل، دا جامه یو داسې پرتوګ ته ورته وه چې په پايڅو پورې یې جرابې هم ګنډل شوي وي. ښځینه وو به په پاجامه سربېره دولاق اغوست، تر څو یې حتی له ښنګرو ښکته پښې هم ونه لیدل شي. په دې ټولو سربیره یې چادري یا برقع اغوسته چې په دې ډول یې په ټول بدن کې د نوک په اندازه ځای هم چا نه لید.
امان الله خان لومړی په برقع او دولاق قانوني بندیز ولګاوه چې د تطبیق لپاره يې د کابل او پغمان په ډېرو ساحو کې لوحې نصب او په ښار کې د عسکرو ډلې وګمارل شوې. وروسته یې د پغمان او ستوري ماڼۍ په مجالسو کې د خپلې میرمنې له سر څخه عادي ټیکری هم وغورځاوه او وزیران یې مکلف کړل چې له دې وروسته رسمي مجلسونو ته له خپلو لوڅ مخو میرمنو سره راشي. له کورونو د ښځو د راایستلو او اختلاط په برخه کې یې هغوی ته اعلان وکړ چې دوی آزادې دې او هیڅوک یې د سفر او کار مخه نه شي نیولای. په تعلیمي برخه کې یې په اول قدم کې تر ۱۱ کلنۍ پورې د ماشومانو او نجونو درسي صنفونه سره یو ځای کړل. په وروستیو کې یې بهر ته د زده کړو لپاره د نجونو استولو سلسله هم پیل کړه او یو شمېر نجونې یې ترکیې ته ولیږلې.
د ښځو د آزادي او بې حجابي په برخه کې امان الله خان دومره جدي وو، چې په تاریخ کې راغلې ځینې بیلګې په مشکله د سړي زړه ته لویږي. د مثال په ډول د ریالي سټیوارټ د کتاب د پښتو ژباړې ( اور په افغانستان کې) په ۴۸۳ مخ کې لولو( امان الله خان د پغمان په سیاحتي سیمو او باغونو کې د باحجابه ښځو ګرځېدل منع کړي وو، یوه ورځ امان الله خان یوه ښځه په یوه باغ کې ولیدله چې چادري يې په سر ده، امان الله خان ورنږدې شو، د هغې له سر نه یې چادري لرې کړې او ورته ويې ویل: اوس له دې ټګي څخه کار اخلې؟ ښځه سخته وویریدله او دا چې لوڅه ولاړه وه ځان ورته سپک ښکارېده. امان الله خان اورلګیت را واخیست او د لارې په سر یې د هغې ښځې چادري ته اور واچاوه)
خو له دې ټولو هڅو سره سره د شاهي خاندان او ځینو چارواکو له میرمنو پرته د افغانستان ښځینه وو، بې حجابي ونه منله. د افغانستان مسلمانې میرمنې چې له ماشومتوبه د حیا او عفت په روحیه رالويې شوې وې، حجاب یې یوه دیني فریضه ګڼله او په هیڅ قيمت یې غورځولو ته آماده نه وې. د ځينو مؤرخینو په قول د امان الله خان له خپلې میرمنې ( ملکه ثریا) پرته د افغانستان هیڅ ښځې هم د نوموړي د بې حجابۍ له پروژې ملاتړ ونه کړ. امان الله خان په دې برخه کې بن بست ته رسیدلی او د ریفورم یوه بله تجربه یې د عمل په میدان کې له ماتې سره مخ وه.
د دې لپاره چې د بي حجابي په موضوع کې خلکو ته له دیني اړخه قناعت ورکړل شي، امان الله خان منل شوي عالم او د وخت قاضي القضات ( قاضي عبدالرحمن پغماني) ته مراجعه وکړه، تر څو یې په دې موضوع کې مرسته وکړي. قاضي عبدالرحمن چې تر دې وخته په خپلو قضائي چارو بوخت وو او د حکومت په نورو مسائلو یې ډېر سر نه ګرځاوه، د امان الله خان بېهوده توقع د تمیز محکمې له آرامې ګوښې څخه راویوست او د راتلونکو پېښو، مشاجرو او ټکرونو تر ټولو مهم لوبغاړی شو.
By Admin