لیکوال: ډاکټر فضل احمد احمدي
د اسلام او مسیحیت ترمنځ توپیرونه (درېیمه برخه)
توپیرونه
۱. توحید او تثلیث
مسیحیت اصلاً د توحید دین دی، او مسیحیان پر توحید باور لري. خو دا د یادولو وړ ده چې هغوی توحید د تثلیث تر څنګ مني، داسې تثلیث چې د دوی په عقیده بیرته توحید ته راګرځي. د تثلیث په عقیده کې، مسیحیان باور لري چې یو خدای جل جلاله په دریو اشخاصو—پلار، زوی، او روح القدس—کې څرګند شوی دی.
په حقیقت کې، مسیحیان پر دریو اشخاصو (اقانیمو) باور لري چې یو الهي اړخ لري. دوی د دې لپاره، چې په کفر او شرک تورن نشي، ادعا کوي چې دا درې اشخاص یا درې اقانیم د یو واحد حق څرګندونه کوي (القفاري والعقل، ۱۹۹۲: ۷۲؛ سعید، بېتا: ۲۸۰).
نن ورځ، تثلیث د ټولو مسیحیانو لپاره یوه اساسي عقیده ده، سره له دې چې دا عقیده د مسیحیت د اصلي ذات برخه نه ده (الساموک و الشمري، بېتا: ۳۴۵). هغوی باور لري: «کله چې مسیحیان د تثلیث په اړه خبرې کوي، هڅه کوي د خدای جل جلاله تعالی پر یووالي ټینګار وکړي.»
د داسې عقیدې دفاع، د عقل او پوهې له منطق څخه تېښته، او د تثلیث له لارې توحید ته بېرته راګرځېدل، د منځنیو پېړیو د عیسوي الهیاتپوهانو تر ټولو اساسي اندېښنه وه. ځکه چې لومړني مسیحیان پر تثلیث باور نه درلود او عیسی علیهالسلام یې یوازې د خدای جل جلاله پیغمبر او استازی ګاڼه. د ابیونیانو او د لومړیو پېړیو مسیحیان حضرت عیسی علیهالسلام یو عادي انسان ګاڼه، چې د مریم علیهاالسلام زوی و، او د خدای جل جلاله تعالی په مطلق قدرت، له پلار پرته، زیږېدلی و (طاهري او طاهري، ۱۳۸۸: ۱۴).
البته، داسې ښکاري چې د څو خدای جل جلالهانو د عبادت مسئله د مسیحیت له پیله راپورته شوې وه، لکه څنګه چې قرآن کریم فرمایي:
**«وَإِذْ قَالَ الله جل جلاله يَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ أَأَنتَ قُلْتَ لِلنَّاسِ اتَّخِذُونِي وَأُمِّيَ إِلَهَيْنِ مِن دُونِ الله جل جلاله قَالَ سُبْحَانَكَ مَا يَكُونُ لِي أَنْ أَقُولَ مَا لَيْسَ لِي بِحَقٍّ إِن كُنتُ قُلْتُهُ فَقَدْ عَلِمْتَهُ تَعْلَمُ مَا فِي نَفْسِي وَلَا أَعْلَمُ مَا فِي نَفْسِكَ إِنَّكَ أَنتَ عَلَّامُ الْغُيُوبِ» (المائده، ۱۱۶).
په اسلام کې، د ټولو عقایدو بنسټ توحید او د خدای جل جلاله تعالی یووالی دی. بل عبارت، توحید د ټولو مسلمانانو تر ټولو اساسي عقیده ده. قرآن کریم، د اسلام د تر ټولو معتبرې دیني سرچینې په توګه، تل پر توحید ټینګار کړی، او له هر ډول تحریف او بدلون پرته، توحید د اسلام جوهر ګڼي.
د اسلام د قبلېدو لپاره، د «لا اله الا الله جل جلاله» (له الله جل جلاله پرته بل معبود نشته) کلمې ویل ضروري دي. د قرآن کریم ډېری آیتونه، په مستقیم یا غیر مستقیم ډول، پر توحید ټینګار کوي. لکه:
-
«وَوَهِدْهُ أَحَدٌ» (اخلاص، ۱) – ووایه، هغه یو خدای جل جلاله دی.
-
«لَا إِلَهَ إِلَّا الله جل جلاله» (صافات، ۳۷؛ محمد، ۱۹) – له الله جل جلاله پرته بل معبود نشته.
-
«لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ» (البقره، ۱۶۳) – له هغه پرته بل معبود نشته.
-
«إِنَّمَا إِلَهُكُمْ إِلَهٌ وَاحِدٌ» (یوسف، ۱۱۰؛ انبیاء، ۸؛ فصلت، ۶) – په حقیقت کې ستاسې خدای جل جلاله یو دی، بې له شریکه.
-
«لَا إِلَهَ إِلَّا الله جل جلاله» (ص، ۶۵) – له الله جل جلاله پرته بل معبود نشته.
او خدای جل جلاله کله ناکله د توحید دلایل هم وړاندې کوي، لکه:
«که په هغو (آسمانونو او ځمکه) کې له خدای جل جلاله پرته بل معبود وای، نو خامخا به هغه له منځه تللي وای.» (الأنبياء، ۲۲).
له همدې امله، که څه هم په اسلام کې د توحید تشریح او توضیح له خپلو ټولو ابعادو سره جلا تحقیق ته اړتیا لري، خو د پورتنیو آیتونو یادونه د دې لیکنې لپاره کافي ده.
هـ – خدای جل جلاله تعالی
په مسیحیت کې، د خدای جل جلاله تعالی تر ټولو عام نوم «یَهُوَه» دی، په اسلام کې، د خدای جل جلاله تر ټولو عام نوم «الله جل جلاله» دی، چې د زاړه عهد (عتیق) په ځینو برخو کې ورته «اِلوه» ویل شوي.
د نړۍ د مسیحیانو لوی اکثریت د تثلیث عقیدې ته غاړه ږدي، او په نظریاتي فورمولونو کې وايي چې خدای جل جلاله په یوه ماده کې درې اشخاص (پلار، زوی، او روحالقدس) لري. په اسلام کې دغه مفکوره د توحید خلاف او په پایله کې شرک ګڼل کېږي، چې له لویو ګناهونو څخه ده.
قرآن پخپله د المائده په (۷۳) آیت کې تثلیث ته اشاره کوي، چیرې چې فرمایي:
«دوی وايي: الله جل جلاله د دریو له ډلې درېیم دی، (خو) کافران شول. حال دا چې له الله جل جلاله پرته بل معبود نشته، او که دوی له خپلو خبرو څخه لاس وانخلي، نو خامخا به د دوی کافران د سخت عذاب سره مخ شي.»
و – متقابل ټولنیز چلند
د مسلمانانو او مسیحیانو ترمنځ د حقایقو په رڼا کې، د مسلمانانو لهخوا له مسیحیانو سره ښه چلند، د اسلامي ملتونو په ټولنه کې د حضرت عیسی علیهالسلام د پیروانو ازاد ژوند، د هغوی ټولنیز-سیاسي وده (آن تر وزیرۍ پورې)، د هغوی د مذهبي مراسمو ترسره کول، او د کلیساګانو درلودل دا ښيي چې اسلام او اسلامي ټولنې د مسیحیت منسوخ شوي دین او مسیحیانو ته درناوی درلود.
د مسلمانانو لهخوا له مسیحیانو سره د ښه سلوک تر ټولو ښکاره بېلګه د صلیبي جګړو پر مهال لیدلای شو، چیرې چې مسلمانانو د اروپايي صلیبیانو فعالیت د هغو مسیحیانو څخه جلا کړ، چې په اسلامي هېوادونو کې مېشت وو، او هېڅکله یې د صلیبي یرغلګرو جنګي جنایتونه پر دوی ونه تپل.
په اسلامي سیمو کې مېشت مسیحیان د خپل بشپړ تابعیت او د دیني حقونو څخه برخمن وو، آن کله چې د مسیحیانو خپلمنځي اختلاف رامنځته کېده، نو مسلمانانو له هغوی سره مرسته کوله.
دا د مسلمانانو سلوک او ښه اخلاق په داسې حال کې وو، چې هغه مسلمانان چې د اشغالګرو تر واک لاندې سیمو کې اوسېدل، له مدني حقوقو څخه محروم وو، آن د جومات درلودلو حق هم ترې اخیستل شوی و (بینش، بېتا: ۸۱).
قرآني آیتونه:
۱. «قُلْ هُوَ الله جل جلاله أَحَدٌ» (الاخلاص، ۱) – ووايه: الله جل جلاله یو دی.
۲. «لَا إِلهَ إِلَّا الله جل جلاله» (الصافات، ۳۷؛ محمد، ۱۹) – له الله جل جلاله پرته بل معبود نشته.
۳. «وَإِلَهُكُمْ إِلَهٌ وَاحِدٌ» (البقرة، ۱۶۳) – ستاسو معبود یو دی.
۴. «إِنَّمَا إِلَهُكُمْ إِلَهٌ وَاحِدٌ» (یوسف، ۱۱۰؛ الأنبیاء، ۸؛ فصلت، ۶) – ستاسې خدای جل جلاله بېشریک دی.
۵. «وَمَا مِنْ إِلَهٍ إِلَّا الله جل جلاله» (ص، ۶۵) – له الله جل جلاله پرته بل معبود نشته.
۶. «لَوْ كَانَ فِيهِمَا آلِهَةٌ إِلَّا الله لَفَسَدَتَا» (الأنبياء، ۲۲) – که په آسمانونو او ځمکه کې له الله جل جلاله پرته نور معبودان وای، نو خامخا به (دا هستي) فاسده شوې وای.
ادامه لري…
