لیکوال: مفتي احمدالله مهاجر
مقتدا [امام اعظم ابوحنیفه رحمه الله] (برخه: ۲۴)
د امام ابوحنيفه رحمه الله سیاسي ژوند
د امام اعظم ابوحنیفه رحمه الله لنډه پېژندنه :
امام اعظم ابوحنیفه رحمه الله چې اصلي نوم یې نعمان، د ثابت زوی دی، د حنفي اسلامي مذهب بنسټګر دی. هغه په ۸۰ هجري قمري کال کې د عراق د کوفې ښار په یوې مالداره، تاجره او دینداره کورنۍ کې وزېږېد او په ۱۵۰ هجري قمري کال کې په بغداد کې وفات شو. د هغه د ژوند دوره د اسلامي خلافت د علمي او تمدني ودې له اوج سره برابره وه، په تېره بیا د امویانو او د عباسیانو په دوره کې.
کوفه په هغه وخت کې د اسلامي نړۍ یو له مهمو علمي او فرهنګي مرکزونو څخه شمیرل کېده او د علماوو، فقهاوو او متکلمینو د راغونډېدو ځای و. امام ابوحنيفه رحمه الله له دې پرمختللي چاپېريال څخه په ګټې اخېستنې او له سترو علماوو او فقهاوو سره په چلند کې د فقهې او دين د اصولو زده کړې ته متوجه شو، په ځانګړې توګه اجتهاد ته يې ځانګړې پاملرنه وکړه او د قرآن او سنت په رڼا کې يې د ديني احکامو اخیستلو ته ځانګړې پاملرنه وکړه.
د امام ابوحنيفه رحمه الله د دورې يوه مهمه ځانګړنه د فقهي مسايلو تنوع او د نويو مسايلو پېچلتيا وه، چې د اسلامي دائرې د پراخېدو او له بېلابېلو کلتورونو او تمدنونو سره د پيوستون له امله رامنځ ته شوه. دې مسايلو امام ابوحنيفه رحمه الله اړ کړ چې په فقه او اجتهاد کې يوه منظمه او بشپړه طريقه جوړه کړي او د قياس او تعريف په څېر اصولو ته ځانګړې پاملرنه وکړي، ترڅو د اسلامي ټولنې د نويو مسايلو د ځواب ورکولو توان ولري.
د امام ابوحنیفه نوې اجتهادي طریقه او نظرونه، په دیني علومو کې د هغه د ژور علم ددې لامل شو چې هغه د اهل سنت والجماعت له څلور مذهبونو څخه حنفي مذهب جوړ کړي.
په اسلامي تاریخ کې د امام صاحب د سیاسي ژوند اهمیت:
د امام اعظم ابوحنیفه رحمه الله سیاسي ژوند د اسلام په تاریخ کې یو له مهمو او اغیزناکو اړخونو څخه ګڼل کیږي، ځکه چې هغه په سیاسي او ټولنیزه توګه په یوه کړکېچنه او حساسه دوره کې ژوند کاوه. امام ابوحنيفه رحمه الله كه څه هم مشهور او متقي فقيه و، خو د سياسي مسايلو او د اسلامي ټولنې له روانو حالاتو څخه بې تفاوته نه و او د وخت د زورواکانو د ظلم او فساد پر وړاندې يې څرګند دريځ درلود. هغه په ځانګړې توګه د اموي واکمنۍ او وروسته له عباسيانو سره ترينګلې اړيکې درلودې، ځکه چې هغه د ځینو امیرانو د استبدادي لارو او د عدالت د نه مراعات کولو مخالف و.
د امام ابوحنيفه رحمه الله د سياسي ژوند څېړنه او بيانول د لاندې دلايلو له مخې مهم دي چې په لنډ ډول يې يادونه کوو:
۱. د ظلم او زورواکۍ پر وړاندې د مقاومت یو سمبول
امام ابوحنيفه رحمه الله هيڅ کله د واکمنانو له خوا له فشارونو سره سره، سياسي او قضايي مقامونه ونه منل؛ ځکه هغه په دې باور و چې له ظالمو حکومتونو سره همکاري د هغوی د کړنو یو ډول تایید دی. له همدې امله د عباسي خليفه له سخت فشار سره سره هغه د قضاوت دنده ونه منله او د همدې مقاومت له امله يې ډېر زندان او ځورونه قبوله کړه.
۲. پر عدالت او آزادۍ باندې ټینګار
امام ابوحنیفه رحمه الله تل د دیني او اخلاقي اصولو په استناد سره تل د عدالت، آزادۍ او د ظالم پر وړاندې دفاع کړې ده. هغه په خپلو خبرو او عملونو سره وښودله، چې اسلامي فقه باید په عدل او انصاف ولاړه وي او له فقهاوو او خلکو یې وغوښتل، چې د ظلم پر وړاندې چوپ پاتې نه شي.
۳. پر فکري او سیاسي جریانونو باندې اغیزه
له سخت مخالفت سره سره امام ابوحنيفه رحمه الله په خپلو افکارو سره د راتلونکو نسلونو لپاره د نمونې په توګه ګرځېدلی او د هغه له سياسي او ټولنيزې نمونې څخه الهام اخلي. ځکه دوی د فقه او مذهب په اړه متحرک نظر درلود او د زمان او مکان له غوښتنو سره سم يې اجتهاد او استنباط ضروري ګاڼه. دغه بصیرت د دې لامل شو، چې دوی د اسلامي نړۍ د آزادۍ غوښتونکو او عدالت غوښتونکو په منځ کې د مقاومت د سمبول او له ظلم سره د مبارزې د نمونې په توګه وپېژندل شي.
۴. پر خپلو پیروانو باندې ټولنیزه او اخلاقي اغېزه
امام ابوحنيفه رحمه الله د مسلمانانو په منځ کې ډېر نفوذ درلود/ لري او له همدې امله واکمنان د هغه له نظره وېرېدل. هغه د علومو د خپرولو ترڅنګ په خپلو اخلاقو سره خلک عدل او انصاف ته وهڅول او اسلامي ارزښتونو ته يې د ژمن عالم بېلګه وړاندې کړه.
په هر صورت د امام ابوحنيفه رحمه الله ژوند د عدالت غوښتلو، د ظلم پر وړاندې د مقاومت او د ديني او ټولنيزو حقوقو د ملاتړ سمبول ګرځېدلی او د اسلام په تاريخ کې يې تلپاتې اغېزې پرېښې دي. هغه د یوه فقیه په توګه، چې د دین اصولو ته ژمن او خلکو ته یې د اسلام په تاریخ کې تل پاتې رول ورکړ تل پاتې شو.
په کوفه کې د هغه زېږون او ماشومتوب:
امام ابوحنیفه رحمه الله په ۸۰ هجري قمري کال کې د کوفې په ښار کې وزیږید. په هغه وخت کې کوفه د اسلامي نړۍ یو له مهمو علمي او سیاسي مرکزونو څخه ګڼل کېده او ستر علماء او د رسول الله صلی الله علیه وسلم صحابه کرام په دغه ښار کې موجود وو، چې بالاخره د هغه د علمي او کلتوري ودې مناسب چاپیریال ورته برابر شو.
امام ابوحنيفه رحمه الله له ماشومتوبه د ځانګړي ذهانت او هوښيارۍ خاوند و او د خپلې کورنۍ له علماوو او پوهانو سره د نږدېوالي له امله يې له ديني او علمي زده کړو برخمن شو. په ماشومتوب کې يې د علم او مذهب له يو شمېر مشرانو سره هم ليدلي، چې د ده په شخصيت او فکر يې ژوره اغېزه کړې ده.
د کوفې ښار د امام ابوحنيفه رحمه الله په ماشومتوب کې د ډېرو سياسي پرمختګونو شاهد و. ځکه دغه ښار د اموي حکومت پر ضد د سياسي فعاليتونو مرکز و، چې ټولنيز مخالفت ته يې زمينه برابره کړه. له همدې امله امام ابوحنيفه رحمه الله له ماشومتوبه د ټولنيزو او سياسي مسايلو سره بلد و، چې وروسته يې د هغه پر سياسي تمايلاتو او دريځونو باندې اغېز پرېښود.
ادامه لري…
By Admin