لیکوال: مفتي احمدالله مهاجر
مقتداء [امام اعظم ابوحنیفه رحمه الله] (برخه: ۲۳)
د امام ابوحنيفه رحمه الله سیاسي ژوند
لنډیز
دا مقاله د امام ابوحنيفه رحمه الله سياسي افکار او په اسلامي فقه او سياست يې اغېزې څېړي. امام ابوحنيفه رحمه الله په خلافت کې د عدالت، قضايي خپلواکۍ او مشورې په اصولو باندې په ټينګار سره هڅه وکړه چې په سياست او حکومت کې د اسلامي شريعت اصول پلي کړي. هغه له ظالمو حکومتونو سره په مخالفت او د خپلواکو قضايي مفکورو په رامنځ ته کولو سره د اسلامي ټولنو د حقوقي او قضايي جوړښت په جوړولو کې مهم رول ولوباوه. همدارنګه د سیاسي مسئلو په حل کې د امام ابوحنیفه رحمه الله چلند د اسلام په تاریخ کې د حکومتي او حقوقي اصلاحاتو یوه ښکاره بېلګه ګڼل کیږي. دا مقاله د امام ابوحنيفه رحمه الله د سياسي افکارو په تحليل سره د اسلامي ټولنو په فقهي او ټولنيزو پرمختګونو باندې د دغو افکارو اغېزې وړاندې کوي.
بنسټیزې کلمې: امام ابوحنيفه رحمه الله، سياسي افکار، خلافت، عدالت، قضايي خپلواکي، اسلامي فقه، دولتي اصلاحات، ظالم حکومتونه، شورا، اسلامي حقوق.
اسلامي پوهه د یوې نه ختمېدونکې خزانې په څېر نه یوازې د انسان دیني او فردي مسایلو ته پاملرنه کوي، بلکې انسان ته په ټولنیزو، سیاسي او حقوقي برخو کې د لارښوونې لار هم ښيي. په دغو برخو کې، اسلامي فقه د درېو ټولنیزو قوانینو او اصولو د بنسټ په توګه مهم رول لري. امام ابوحنیفه نعمان بن ثابت رحمه الله چې د اسلام په تاریخ کې یو له سترو فقهاوو او مفکرینو څخه دی، په خپلو افکارو او کوښښونو سره د یوه داسې فقهي نظام د جوړولو بنسټ کېښود چې له پېړیو راهیسې یې د اسلامي ټولنو لارښوونه کړې او د اندپوهانو لپاره الهام ور کوونکې ده.
دا مقاله چې د امام ابوحنیفه رحمه الله په سیاسي افکارو متمرکزه ده، د هغه د قیمتي میراث د یوې برخې هڅه ده. په دې مقاله کې د امام ابوحنيفه رحمه الله سياسي عقايد څېړل شوي چې نه يوازې پر عدالت او شريعت ټينګار کوي، بلکې په نورو مهمو اصولو باندې لکه: د قاضيانو خپلواکي، د خلافت د انعقاد سمه طريقه او د ظلم او استبداد پر وړاندې یې د مقاومت اړتيا ته هم اشاره کړې ده. همدارنګه د دغو نظریو په څېړلو سره هڅه شوې ده چې د قضایي خپلواکۍ او د اسلامي سیاسي نظام په چوکاټ کې د امام رحمه الله د عملي اصلاحاتو اغیزې روښانه شي.
دا لیکنه نه یوازې د امام ابوحنیفه رحمه الله د افکارو د عظمت د څرګندولو لپاره ده، بلکې د سیاست او ټولنې په ډګر کې د اسلامي اصولو د اهمیت د بیانولو لپاره لیکل شوې ده. په داسې حال کې چې ډېری اسلامي ټولنې له بېلابېلو سیاسي او ټولنیزو ننګونو سره مخ دي، د دغو افکارو بیا کتنه او کارول د اوسنیو ستونزو د هوارۍ لپاره یوه حللاره کېدای شي.
دلته باید یادونه وشي چې دا مقاله د معتبرو تاریخي او فقهي سرچېنو د دقیقې مطالعې او څېړنې پایله ده، چې نومونه یې د مقالې په پای کې ورکړل شوي اوهڅه شوې چې ټول نقلونه په علمي دقت او اعتبار سره ذکر کړو، هیله ده چې دا لیکنه ګرانو لوستونکو ته د امام ابوحنیفه رحمه الله د افکارو د ژور پوهاوي لپاره یوه نوې کړکۍ پرانیزي.
په پای کې غواړم له ټولو هغو کسانو څخه چې د مقالې د لیکلو زمینه یې برابره کړې او د «کلمات ادارې» له ټولو محترمو کارکوونکو او مدیرانو څخه چې د اسلام د دښمنانو پر وړاندې یوه همغږه سرچېنه او د اسلامي ارزښتونو او د امت د عقایدو مدافع ګڼل کېږي، د زړه له کومې مننه وکړم. دا کار ټولو هغو کسانو ته وقف کوم، چې د اسلامي پوهې او د سترو دیني مفکرینو له افکارو سره مینه لري. د خدای د دین د سم پوهاوي او د پوهاوي د لوړولو په لاره کې دا نه ستړې کېدونکې هلې ځلې د احادیثو په دربار کې قبولې شه.
د دې مقالې موخه
د دې لیکنې موخه د امام ابوحنیفه رحمه الله د سیاسي ژوند څېړنه ده، چې په هغه وخت کې د هغه پر رول او نفوذ چې د امویانو او بیا عباسیانو په څېر ستر سیاسي واکونه په کې وو ټینګار کوي. امام ابوحنیفه رحمه الله په داسې وخت کې ژوند کاوه چې پیچلي سیاسي او ټولنیز شرایط په اسلامي ټولنه حاکم وو. هغه دوره چې د حکومت د فشارونو له زیاتوالي، د واکمنو د فساد او له اسلامي اصولو څخه د انحراف سره تړلې وه. نوموړی که څه هم ستر عالم او فقیه و، خو د خپل وخت له سیاسي او ټولنیزو حالاتو څخه بې تفاوته نه و او د عدل او انصاف اصولو ته د ژمن شخص په توګه یې د واکمنانو د ظلم او استبداد پر وړاندې ودرېد. په دې لیکنه کې هڅه کیږي چې د دې موقف مختلف اړخونه او د اسلام پر تاریخ باندې د هغې اغیزې وڅېړل شي.
د دې لیکنې یو مهم هدف د ظلم او بې عدالتۍ په اړه د امام ابوحنیفه رحمه الله د دریځ روښانه کول دي. د هغه د ځینو معاصرو علماوو په خلاف، هغه له ظالمو واکمنانو سره د همکارۍ څخه انکار وکړ او هغه قضایي او دولتي موقفونه یې رد کړل، چې د خلافت لخوا ورته وړاندیز شوي وو.
دغه پرېکړه نه يوازې د هغه پياوړي او خپلواکه څېره ښيي، بلکې د خلکو پر وړاندې د ديني عالمانو د مسئوليت او د عدالت او انصاف د ټينګښت په اړه د هغوى پر نظر ټينګار کوي. د امام ابوحنيفه رحمه الله د ژوند د دې اړخ څېړنه کولاى شي چې په سياسي او ټولنيز ډګر کې د اسلامي پوهانو او مفکرينو د رول د پېژندنې په برخه کې د نويو افکارو لپاره لاره پرانيزي.
په پای کې د دې لیکنې موخه پر اسلامي فکر د امام ابوحنیفه رحمه الله د سیاسي ژوند د تلپاتې اغېزو په اړه بحث کول دي. د څېړنې د دې برخې موخه په اسلامي فقه کې د عدالت او حقوقو د غوښتلو د اصولو په پياوړتيا کې د هغه رول روښانه کول او دا ښودل دي چې د هغه سياسي ژوند د يوه اغېزمن فکري- سياسي نمونې په رامنځته کولو کې څه ډول رول لوبولى دى.
ادامه لري…
By kalemaat.net