لیکوال: دوکتور نورمحمد محبي
قران تل پاتې معجزه (برخه: ۵۲)
د مغز په ژور ځای کې یو کوچنی او له رازونو ډک غړی
د انسان د مغز په منځ کې یوه ډېره کوچنۍ او نرۍ غده شتون لري چې د جوار د يوې دانې په اندازه ده او دا د «الغدة الصنوبریة» یا «پينيال غده» په نوم پېژندل کېږي. دا غده که څه هم په ظاهره کوچنۍ او لږ ارزښتناکه ښکاري، خو د انسان او نورو ژوندیو موجوداتو د بدن له تر ټولو اسرارناکو برخو څخه ګڼل کېږي.
د پخوانۍ پوهې تېروتنې له پامه غورځول
ځینې وخت لویو پوهانو او مشهورو طبیبانو دا غده له بشپړې پېژندنې پرته، بې دندې او بې ارزښته ګڼله. د هغوی له جملې څخه يوه يې خپلو زده کوونکو ته ويلي و: «دا غده بې فایدې ده او په بدن کې هېڅ رول نهلري.» خو قران کریم په دې اړه وايي: “وَمَا أُوتِیتُم مِنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِیلًا.”[1] ژباړه: « تاسو ته یوازې لږه پوهه درکړل شوې ده (او ستاسو د انسانانو پوهه د ټولو کايناتو د پراخوالي او د الله تعالی د بې پایه پوهې په پرتله، د سمندر پر وړاندې یو څاڅکی هم نه دی)» یعنې: هغه څه چې انسان پرې پوهېږي، یوازې یوه کوچنۍ برخه ده، له هغې سترې پوهې او حکمت څخه چې الله تعالی یې لري. دا ایت د انسان د محدودې پوهې یادونه کوي او دا حقیقت څرګندوي چې یوازې الله تعالی مطلق عالم دی.
یوه غده له حیرانوونکې سابقې او پخواني تاریخ سره
پينيال غده هغه لومړنۍ غده ده چې د جنین په بدن کې جوړېږي او وروستۍ غده ده چې بې ساري فعالیتونه یې د طب له خوا کشفېږي. دا حقیقت په خپله د دې غدې ځانګړی اهمیت او ارزښت څرګندوي.
ملاتونین هورمون (د خوب او روغتیا قومندان)
پينيال غده د «ملاتونین» په نوم یو هورمون ترشح کوي چې دا هورمون په ټولو ژوندیو موجوداتو کې پیدا کېږي، لکه نباتات، حیوانات، انسانان او ان په یو حجروي موجودات کې هم. دا هورمون یوازې د شپې له خوا په تیاره کې ترشح کېږي او ډېر مهم فعاليتونه ترسره کوي، لکه:
(۱) د خوب او ویښېدو دورې تنظیمول او د خوب کیفیت ښه کول.
(۲) له ویروسونو او باکتریاوو سره د مبارزې په برخه کې مرسته کول.
(۳) د زړه او رګونو د ناروغیو خطر کمول.
(۴) د جټ لگ (د هوايي سفر د وخت ګډوډي) او د اوږدو سفرونو د ستړیا نښې نښانې کمول.
(۵) د انرژۍ او عضلاتو د ځواک زیاتوالی.
د نن ورځې ساینس باور لري چې ملاتونین د انسان په بدن کې له خورا فعالو او اغېزناکو هورمونونو څخه دی، چې د بدن په روغتیا او پایښت کې مهم رول لري.
د هغو کسانو لویه تېروتنه چې پينيال غده بې ارزښته ګڼي
هغه کسان چې دا غده بې ګټې بولي او د هغې فعالیت کم ارزښته ګڼي، په حقیقت کې له واقعیت څخه ناخبره دي او په یوه ستره تېروتنه کې دي؛ ځکه چې د ملاتونین هورمون له منځه وړل یا د هغې په ترشح کې ګډوډي کولای شي چې جدي ناروغۍ رامنځته کړي او ان د مرګ لامل شي.
د پينيال غدې ټولګډونه او نړيوال شتون
دا غده نه يوازې په انسانانو، بلکې په ټولو ژونديو موجوداتو او ان نباتاتو او میکروبونو کې هم شتون لري او دا د ژوند په دوران کې د هغې ډېر بنسټیز رول ښيي.
د انساني پوهې د محدودیتونو په اړه د قران کریم او ساینس پوهانو خبرداری
“وَلَا یُحِیطُونَ بِشَیء مِّن عِلمِهِۦۤ إِلَّا بِمَا شَاءَ.”[2] ژباړه: « او د هغه له پوهې څخه نه شي خبرېدلی، مګر هغه اندازه چې الله یې وغواړي.»
ساینس پوهان هم دا باور لري چې انسانان لا هم د کوچنیو ماشومانو په څېر دي چې د دې غدې د رازونو او ژوند د رازونو په اړه یې د نړۍ کشف پیل کړی دی.
په علمي څېړنو کې بې ساری پرمختګ
نن ورځ هر کال په سلګونو دقیقې علمي څېړنې د دې غدې په اړه خپرېږي چې دا د هغې د زیاتېدونکي ارزښت څرګندونه کوي، په ځانګړي ډول په طب او ژوندیو علومو کې.
د دې بحث په پای کې باید وویل شي چې د پينيال غدې کم ارزښته ګڼل د ناپوهۍ او نادانۍ نښه ده. د دې غدې عظمت او د هغې د حیرانوونکو فعالیتونو پېژندل او درک کول، انسان د الله تعالی پر وړاندې سجدې او شکر ته اړ کوي.[3]
د صعتر (تیموس) غده
صعتر غده چې تیموس هم ورته ویل کېږي، د انسان په بدن کې د حياتي غدو له جملې څخه ده. دا غده له زېږېدو وروسته وده کوي او فعالیت یې تر شاوخوا دوو کلونو پورې دوام کوي؛ وروسته بیا ورو ورو کوچنۍ کېږي. دا حالت د دې لامل شوی و چې ځینې ساینس پوهان فکر وکړي چې صعتر غده د انسان په ژوند کې کوم رول نه لري، خو دا ګومان د پوهېد د کمښت او ناسم درک له امله و. د طب د علومو په پرمختګ سره څرګنده شوه چې دا غده د انسان د روغتیا او پایښت لپاره له خورا مهمو او خطرناکو غدو څخه ده.
په ترلاسه شوي دفاعي سیستم کې د صعتر (تيموس) غدې رول
تر لاسه شوی دفاعي سیستم د بدن له پېچلو او مهمو دفاعي سیستمونو څخه دی چې د یو پرمختللی او منظم اردو په څېر عمل کوي. دا سیستم بېلابېلې ډلې لري، لکه د پېژندنې، د وسلو جوړولو، جګړې، ملاتړ خدمتونه او ځانګړي ځواکونه؛ زموږ تمرکز دلته د جګړې پر ډلو دی.
د وینې سپين کرویات چې د هډوکو په مغز کې جوړېږي او د جګړې ماموریتونو لپاره ټاکل شوي دي، صعتر غدې ته لېږل کېږي چې په یوه تخصصي ښوونیزه دوره کې ګډون وکړي. له سختو ازموینو وروسته، دا حجرې د روزل شويو(transliteration) حجرو په نوم پېژندل کېږي.
په صعتر غده کې د سپینې وینې حجرو روزنه
په دې «پوځي ښوونځي» کې د سپینې وینې حجرو دوه اصلي مضامین تدریسېږي:
(۱) د ځان او ملګرو پېژندنه
په دې مرحله کې حجرې د انسان په بدن کې له سلګونو زرو پروتینونو سره اشنا کېږي، چې زده کړي دا مالیکولونه «ملګري» دي او باید بريد پرې ونه کړي. پر دغو مالیکولونو برید کول دا معنا لري چې بدن خپل ځان له منځه وړي.
(۲) د دښمانانو او ناروغيو پېژندنه
دې مرحله کې حجرې د هغو ناروغیو له لاملونو سره اشنا کېږي چې د انسان د پخوانیو نسلونو له خوا پېژندل شوي دي. دا معلومات د مور له دفاعي سیستم څخه ماشوم ته لېږدېږي او همدا راز د ژوند په لومړیو کلونو کې د ناروغیو له مستقیمو اړیکو څخه ترلاسه کېږي. په دې برخه کې حجرې زده کوي چې څنګه دا عاملونه وپېژني، له مېنځه یې يوسي یا دفاعي سیستم ته خبر ورکړي.
(۳) د ازموینې او ټاکنې بهیر
د وینې انفرادي سپینې حجرې د معاینې له دروازو څخه تېرېږي او په دوو ځانګړو ازموینو کې برخه اخلي:
لومړۍ ازموینه: که چیرې یوه حجره د بدن په مالیکولونو برید وکړي، نو هغه ردېږي او وژل کېږي چې بدن ته زیان ونه رسوي.
دویمه ازموینه: که چېرې حجره د ناروغۍ ضد دښمنانو د پېژندلو او غبرګون ښودلو وړتیا ونه لري، نو ردېږي او له منځه وړل کیږي؛ ځکه چې دا ډول حجره نه شي کولی د بدن ساتنه وکړي.
یوازې هغه حجرې چې په بریالیتوب سره دا دوه ازموینې سرته ورسوي، اجازه لري چې د وینې جریان ته ننوځي او د بدن په دفاع کې برخه واخلي.
(۴) د غدې دوامداره فعالیت او کمزوري کېدل
صعتر غده له زېږېدو څخه را نیولې تر شاو خوا درې کلنۍ پورې دا ښوونیزه پروسه په فعاله توګه ترسره کوي. له دې مودې وروسته روزل شوې (transliteration) حجره دا دنده پر غاړه اخلي او خپله پوهه راتلونکو نسلونو ته لېږدوي.
د عمر په زیاتېدو سره په ځانګړي ډول له (۷۰) کلنۍ څخه وروسته، د صعتر غدې فعالیت کمېږي چې دا د سپینې وینې حجرو په روزنه کې کمزوري رامنځته کوي. له دې امله دفاعي حجرې ممکن د دفاع پر ځای د بدن پر سالمو حجرو او نسجونو برید وکړي چې دا کار په بدن کې د ځينو ناروغیو، لکه: مفصلونو پړسوپ (روماتويید)، د پښتورګو ستونزې او نورو ګډوډیو لامل شي.
په لنډ ډول صعتر غده چې ښايي ډېر کسان یې کم ارزښته وبولي، په حقیقت کې د انسان د بدن له مهمو او حیاتي غدو څخه ده؛ یو نظامي ښوونځی چې دفاعي حجرې پکې روزل کېږي او د روغتیا په ساتنه کې کلیدي رول لري. د پوهې او پوهنې په پرمختګ سره موږ د دې غدې جوړښت عظمت او دقت ته متوجه کېږو او لا ډېر د الله تعالی پر قدرت او حکمت ایمان راوړو. خدای جل جلاله په قران کریم کې په دې اړه وايي: “سَنُرِیهِم ءَایَٰتِنَا فِی ٱلآفَاقِ وَفِی أَنفُسِهِم حَتَّىٰ یَتَبَیَّنَ لَهُم أَنَّهُ ٱلحَقُّ أَوَلَم یَكفِ بِرَبِّكَ أَنَّهُۥ عَلَىٰ كُلِّ شَیء شَهِیدٌ.”[4] ژباړه: «موږ به ډېر ژر هغوی ته خپل دلایل او نښې په اسمانونو او ځمکه کې (چې لوی جهان دی او د دوی په خپل وجود کې چې کوچنی جهان دی) وښیو، تر څو هغوی ته دا روښانه شي چې اسلام او قران حق دي. ایا دا بسنه نه کوي چې (د کافرانو لپاره له کفر څخه او مشرکینو لپاره له شرک څخه) چې ستا رب پر هر څه حاضر او د هرڅه شاهد دی؟ (له دې څخه کوم شتون او شهادت لوړ او غوره دی) چې د خلقت په لیکه کې د خپل قدرت او حکمت ثبوتونه د کایناتو په هره ذره او د موجوداتو په شتون کې لیکلي دي؟»[5]
دوام لري…
مخکینۍ برخه | راتلونکې برخه
سرچینې:
[1]. إسراء: ۸۵.
[2]. بقره: 255.
[3]. موسوعة الإعجاز العلمي في القرآن والسنة: ج 1، ص150-152.
[4]. فصلت: ۵۳.
[5]. موسوعة الإعجاز العلمي في القرآن والسنة: ج 1، ص152-154.