Close Menu
  • د ژبې ټاکل
    • دری
    • English
  • کلمات ويب پاڼه
  • ورځنی تحلیل
  • اسلام
    • نبي کریم ﷺ
    • قرآنکریم
    • مسلمان
    • عقیده
    • ایمان
    • عبادتونه
    • معاملات
    • فقه
    • جهاد
    • د اسلام شمایل
    • اسلامي اقتصاد
    • اسلامي مدیریت
    • اسلامي ثقافت
    • تصوف
    • جنایتونه
    • ممنوعیتونه
  • دینونه
    • یهودیت
    • مسیحیت
    • بودائیزم
    • هندویزم
    • سیکیزم
    • کنفوسیوس
    • زرتشتي
    • شیطان پرستۍ
  • نظریات
    • الحاد
    • سیکولاریزم
    • فیمنیزم
    • کپټالیزم
    • لیبرالیزم
    • سوسیالیزم
    • ساینټولوژي
    • کمونیزم
    • ډیموکراسي
    • فاشیزم
    • فدرالیزم
    • مارکسیزم
    • نشنلیزم
    • استعمار
  • فتنې
    • معتزله
    • مرجئه
    • جهمیه
    • د خوارجو فتنه
    • د روافضو فتنه
    • د استشراق فتنه
    • د غامدیت فتنه
    • د قادیانیت فتنه
  • د امت مشران
    • اصحاب کرام
      • حضرت ابوبکر صدیق رضی‌الله‌عنه
      • حضرت عمر فاروق رضی‌الله‌عنه
      • حضرت عثمان رضی‌الله‌عنه
      • حضرت علي رضی‌الله‌عنه
      • حضرت خالد بن ولید رضی‌الله‌عنه
      • حضرت فیروز دیلمی رضی‌الله‌عنه
      • حضرت عبدالله ابن زبیر رضی‌الله‌عنه
    • امهات المؤمنین
    • اسلامي علما
      • علامه سید ابوالحسن ندوی رحمه الله
      • امام اعظم ابو حنیفه رحمه‌الله
      • امام بخاری رحمه‌الله
      • امام ترمذی رحمه‌الله
      • امام غزالي رحمه الله
      • شاه ولی الله دهلوی رحمه‌الله
      • سید جمال الدین افغان
      • مولانا جلال‌الدین محمد بلخي رومي رحمه‌الله
    • مسلمان واکمنان
      • سلطان صلاح الدین ایوبي رحمه‌الله
      • عمر بن عبدالعزیز رحمه‌الله
      • سلطان یوسف بن تاشفین رحمه‌الله
    • اسلامي ساینسپوهان
  • تهذیب او تمدن
    • اسلامي تمدن
    • د ختیځ او لوېدیځ تمدنونه
  • متنوع
  • کتابتون
Facebook X (Twitter) Telegram WhatsApp
  • د ژبې ټاکل
    • دری
    • English
  • کلمات ويب پاڼه
  • ورځنی تحلیل
  • اسلام
    • نبي کریم ﷺ
    • قرآنکریم
    • مسلمان
    • عقیده
    • ایمان
    • عبادتونه
    • معاملات
    • فقه
    • جهاد
    • د اسلام شمایل
    • اسلامي اقتصاد
    • اسلامي مدیریت
    • اسلامي ثقافت
    • تصوف
    • جنایتونه
    • ممنوعیتونه
  • دینونه
    • یهودیت
    • مسیحیت
    • بودائیزم
    • هندویزم
    • سیکیزم
    • کنفوسیوس
    • زرتشتي
    • شیطان پرستۍ
  • نظریات
    • الحاد
    • سیکولاریزم
    • فیمنیزم
    • کپټالیزم
    • لیبرالیزم
    • سوسیالیزم
    • ساینټولوژي
    • کمونیزم
    • ډیموکراسي
    • فاشیزم
    • فدرالیزم
    • مارکسیزم
    • نشنلیزم
    • استعمار
  • فتنې
    • معتزله
    • مرجئه
    • جهمیه
    • د خوارجو فتنه
    • د روافضو فتنه
    • د استشراق فتنه
    • د غامدیت فتنه
    • د قادیانیت فتنه
  • د امت مشران
    • اصحاب کرام
      • حضرت ابوبکر صدیق رضی‌الله‌عنه
      • حضرت عمر فاروق رضی‌الله‌عنه
      • حضرت عثمان رضی‌الله‌عنه
      • حضرت علي رضی‌الله‌عنه
      • حضرت خالد بن ولید رضی‌الله‌عنه
      • حضرت فیروز دیلمی رضی‌الله‌عنه
      • حضرت عبدالله ابن زبیر رضی‌الله‌عنه
    • امهات المؤمنین
    • اسلامي علما
      • علامه سید ابوالحسن ندوی رحمه الله
      • امام اعظم ابو حنیفه رحمه‌الله
      • امام بخاری رحمه‌الله
      • امام ترمذی رحمه‌الله
      • امام غزالي رحمه الله
      • شاه ولی الله دهلوی رحمه‌الله
      • سید جمال الدین افغان
      • مولانا جلال‌الدین محمد بلخي رومي رحمه‌الله
    • مسلمان واکمنان
      • سلطان صلاح الدین ایوبي رحمه‌الله
      • عمر بن عبدالعزیز رحمه‌الله
      • سلطان یوسف بن تاشفین رحمه‌الله
    • اسلامي ساینسپوهان
  • تهذیب او تمدن
    • اسلامي تمدن
    • د ختیځ او لوېدیځ تمدنونه
  • متنوع
  • کتابتون
Facebook X (Twitter) Telegram WhatsApp
کلمات پښتوکلمات پښتو
تاسو په Home»نظریات او فکري مکاتب»د نیهیلیزم د ودې بهیر او له دین باورۍ سره ټکر (برخه: ۹)
نظریات او فکري مکاتب شنبه _27 _دسمبر _2025AH 27-12-2025AD

د نیهیلیزم د ودې بهیر او له دین باورۍ سره ټکر (برخه: ۹)

محمد فاتحBy محمد فاتحڅرگندونې نشته
شریکول Facebook Twitter Telegram WhatsApp Copy Link
Follow Us
Facebook Instagram WhatsApp Telegram
شریکول
Facebook Twitter Telegram Copy Link WhatsApp
لیکوال: م. فراهي توجګي
د نیهیلیزم د ودې بهیر او له دین باورۍ سره ټکر (برخه: ۹)
د مډرن لوېدیځ نیهیلیزم
د مډرن لوېدیځې نړۍ د هیومنېزم تر واک لاندې نړۍ ده او د مډرن لوېدیځ نیهیلیزم هم یو هيومنېستي نیهیلیزم دی. د مډرنې نړۍ د واکمن نوم «اماره نفس» دی او له هيومنېستي څخه‌ وجودي متافزیک د اداره کوونکي نفس په توګه مډرن نړۍ پرمخ وړي. په دې نړۍ کې انسان د ځان‌ بنسټه نفساني سوژې په توګه اصلیت پیدا کوي او د ټولو چارو اصلي رکن کېږي. د هيومنېستي نیهیلیزم متافزیک هغه ماهیت دی چې موږ یې «مډرنیت» بولو. مډرنیت د مډرن لوېدیځ د ماهیت او اداره کوونکي په توګه هغې ته انرژي او حیاتي ځواک ورکوي او معاصره نړۍ اداره کوي.
د مډرنیت اصلي هستي هيومنېزم دی. هیومنېزم د «اماره نفس» د اصلیت څرګندونه ده. هیومنېزم د مډرنیت د اصلي څېرې هستي ده او مډرنیت د لوېدیځ د تاریخي شتون د لارښود او انرژۍ ورکولو ماهیت دی. مډرنیت د هیومنېزم «اماره نفس» د اصلیت له لارې رسېږي، چې دا د عالم او ادم اصلي رکن کېږي. هيومنېستي نیهیلیزم د مډرن نړۍ د تکامل په بهیر کې په درې اصلي بڼو څرګند شوی دی.
(۱) د رنسانس د دورې مډرن نیهیلیزم.
(۲) هغه نیهیلیزم چې د روښانتیا په نوم دورې کې د ارزښتونو د ټاکلو پر بنسټ راڅرګند شو.
(۳) پسټ مډرن نيهیلیزم.
د رنسانس دورې مډرن نیهیلیزم
مډرن لوېدیځ له رنسانس سره پیلېږي. رنسانس د مډرنې نړۍ په تاریخ کې تقريبا له (۱۳۲۰ز) او (۱۳۳۰ز) کلونو څخه تر (۱۵۲۵ز) پورې ګڼل کېدای شي. رنسانس د مډرن لوېدیځ پیل دی او د مډرنیت لومړنۍ څرګندېدنه د مډرنې نړۍ په تاریخي بڼه کې د رنسانس په ترڅ کې رامنځته شوې ده. هيومنېستي نیهیلیزم له رنسانس سره څرګندېږي چې وروسته پراخېږي او نورې بڼې خپلوي. رنسانسي نیهیلیزم د مډرن نیهیلیزم لومړنۍ بڼه ده. هيومنېستي نیهیلیزم په رنسانس کې تر ډېره انتقادي او سلبي څېره لري.
په حقیقت کې مډرن نیهیلیزم د خپلې لومړنۍ څرګندېدنې په ترڅ کې د منځنیو پېړیو د تيوسانتریک ارزښتونو او لید لورو پر وړاندې د انتقادي کړنو په بڼه څرګندېږي. په تيوسانتریک نیهیلیزم کې د ځینو یوناني اخلاقي ښوونو، په ځانګړي ډول د ارسطو د افکارو او ځینو نورو علتونو تر اغېز لاندې داسې اخلاقیات رامنځته شوي وو چې سود خورۍ او بې‌ پایه حریصانه شتمنۍ ټولونه یې غندله. هغه اخلاقي ښوونې چې کاتولیک کلیسا وړاندې کولې، د هيومنېستانو لپاره د منلو وړ نه وې. د رنسانسي نیهیلیزم له بنسټیزو بڼو څخه یوه همدا انتقادي څېره ده چې د منځنیو پېړیو پر تيوسانتریزم یې درلوده.
رنسانسي نیهیلیزم د افراطي خوند غوښتنې، اخلاقي سرغړونې، نسبي لید او شکمن فکر خپروونکی دی؛ داسې شک چې ریښه یې د رنسانسي نیهیلیزم په سلبي او انتقادي څېره کې ده. مډرن نیهیلیزم د تیوسانتریک نیهیلیزم ځینې بڼې او دین ته ورته پوښونه یو اړخ ته کړل او په بېلابېلو څېرو کې یې په ښکاره ډول د قدرت‌ محوره ارادې تبلیغ وکړ، هغه اراده چې پر ګټې اخېستنې او خوند غوښتنې متمرکزه وه.
په هيومنېستي نیهیلیزم کې انسان د یوه اقتصادي حیوان په څېر راڅرګندېږي، داسې موجود چې د ګټې غوښتنې او خوند غوښتنې پر بنسټ فعلیت او تحقق مومي. مډرن هيومنېستي ګټه غوښتنه او خوند غوښتنه په ماهیت کې له هغو ګټو او خوندونو سره توپیر لري چې په دیني نړۍ کې مشروع او منل شوې ګڼل کېږي. هيومنېستي نیهیلیزم د څرګندېدو، راښکاره کېدو، فعلیت ورکولو او عینیت موندلو پر بنسټ ولاړ دی؛ داسې قدرت‌ محوره اراده چې د مډرن هيومنېستي ګټې غوښتونکې او خوند غوښتونکی لید څرګندوي. رنسانسي نیهیلیزم د مډرن هيومنېستي نیهیلیزم لومړۍ بڼه ده. سره له دې چې له نورو مډرن نیهیلیزمونو (لکه د روښانتیا او پسټ مډرن دورې نیهیلیزم) سره یووالی لري، ځینې توپیرونه هم لري. نو د هيومنېستي نیهیلیزم تر عمومي بڼې لاندې د درې‌ ګونو پخوانیو ډولونو ترمنځ د تاریخي بدلون په بهیر کې د توپیر امکان شته. د مډرن نړۍ روح د ګټې غوښتنې، ځان ‌غوښتنې او پانګونې ځانګړتیا لري چې پر حرص،  ډېر غوښتنې او تمې ولاړ دی. په ټوله کې د رنسانسي نیهیلیزم ځانګړتیاوې په لاندې ډول بيانېدای شي:
(۱) د رنسانس دورې نیهیلیزم چې د مډرن هيومنېستي نیهیلیزم لومړۍ تاریخي بڼې څرګندول دي.
(۲) په رنسانسي نیهیلیزم کې یوه سلبی څېره واکمنه ده چې د ارزښتونو د نفې او د تیو‌سانتریک نیهیليزم د بېلابېلو بڼو پر محور راڅرخي.
(۳) په رنسانسي نیهیلیزم کې د اخلاقو ضد چلند، ښکاره خوند غوښتنه او بربنډو دنیوي غوښتنو فعلیت موندلی دی چې په ډېرو مواردو کې له نسبي‌ پالنې سره یوځای شوی دی. د رنسانس خوند غوښتنو او دنیوي غوښتنو په عین حال کې په ځینو بڼو او څرګندېدو کې د ژورې ناهیلۍ ريښې ښکاره کوي.
(۴) په رنسانسي نیهیلیزم کې د الهي ولایت هېرول، انکار او سرغړونه په ځینو مواردو کې د اتئیزم په څېر دي، حال دا چې په تیو‌سانتریک نیهیلیزم کې دومره څرګند او پراخ نه و.
(۵) هيومنېستي نیهیلیزم تر تیو‌سانتریک نیهیلیزم ډېر د یهودي نیهیلیزم پر ریښه ولاړ دی. د رنسانسي نیهیلیزم بنسټیزې فلسفي ښوونې د پیکودلا میراندولا، مارسیلیو فیچینو، نیکولای کوزایي، د کابالا اندوني، د انسان هيومنېستي مفهوم د رنسانسي مفکرانو په نظریو او په ګڼو نورو مواردو کې لیدلای شو. مډرن نیهیلیزم د الهي ولایت له هېرولو او غفلت څخه دوه ګونې بڼه ده، چې لومړۍ بڼه یې په رنسانس کې راښکاره شوې وه.
(۶) رنسانسي نیهیلزم د مډرن نیهیلیزم د ماهیت له مخې سيکولر هيومنېستي رنګ لري. په حقیقت کې د لوېدیځ ټول تاریخ د خپل نیهیلیزمي ذات له مخې سيکولریستي رنګ لري، خو د مډرن نیهیلیزم سيکولریزم، هيومنېستي سيکولریزم دی. هيومنېستي سيکولریزم له کاسموسانتریک سيکولریزم او تیو‌سانتریک سيکولریزم سره توپیرونه لري، چې د دې مقالې په چوکاټ کې د هغو د څېړلو ځای نشته. دلته باید ټینګار وشي چې رنسانسي نیهیلیزم د مډرن سيکولر هيومنېستي نیهیلیزم د لومړۍ بڼې په توګه راڅرګند شوی دی.
(۷) رنسانسي نیهیلیزم په بېلابېلو برخو کې له روښانه او پیاوړو اثباتي اړخونو بې ‌برخې دی او زیاتره د تیو‌سانتریک نیهیلیزم او د هغه د ارزښتونو او څرګندونو د نفې له لارې ځان څرګندوي. له شک پرته د رنسانس په بهیر کې هيومنېستي روح راښکاره شوی او د پراختیا په حال کې دی، زموږ خبره د دې مهم اثباتي اړخ د انکار معنا نه لري، بلکې پر دې ټینګار کوي چې په رنسانسي نیهیلیزم کې هيومنېزم او نورې ځانګړنې زیاتره د سلبي کړنو او د تیو‌سانتریک نفې له لارې راڅرګندېږي او مډرن نیهیلیزم لا تر اوسه منظم، هویت لرونکې او بنسټیزه بڼه نه ده موندلې. همدا د سلبي اړخ واکمني د رنسانسي نیهیلیزم فضا پرېشانه او ګډوډه کړې ده.
(۸) په رنسانسي نیهیلیزم کې د ارزښتونو د انکار او د تیو‌سانتریک هویت لرونکو اړخونو د نشتوالي او د روښانه اثباتي بڼو د کم ‌رنګوالي له امله، د یوې دردناک تشوالي او بې ‌معناوالي احساس پراخ شوی دی، خو دا بې ‌معناوالی او ګونګ حالت د پسټ مډرن نیهیلیزم له بې ‌معناوالي حالت سره توپیر لري.
دوام لري…

مخکنئ برخه / راتلونکې برخه

Previous Articleشېن ‌تو دین (برخه: ۱۸)
Next Article د علومو په وده او جوړښت کې د مسلمانانو رول (برخه: ۸۰)

اړوند منځپانګې

ساینټولوژي

ساينتولوژي ريښې او باورونه (برخه: ۱۰)

سه شنبه _3 _فبروري _2026AH 3-2-2026AD
نور یی ولوله
کپټالیزم

کپیټلېزم (برخه: ۳)

دوشنبه _2 _فبروري _2026AH 2-2-2026AD
نور یی ولوله
کپټالیزم

کپيټلېزم (برخه: ۲)

شنبه _31 _جنوري _2026AH 31-1-2026AD
نور یی ولوله
Leave A Reply Cancel Reply

دینونه

شیطان‌ پرستي (برخه: ۲۹)

چهارشنبه _4 _فبروري _2026AH 4-2-2026AD3 Views

لیکوال: عبدالحی لیان شیطان‌ پرستي (برخه: ۲۹) د شيطان پرستۍ د خپرولو لارې چارې (دوام)…

نور یی ولوله
متفرقه

د انبیاوو په کورنۍ کې د الهي روزنې بېلګې (برخه: ۲۶)

چهارشنبه _4 _فبروري _2026AH 4-2-2026AD7 Views

لیکوال: عبدالحی لیان د انبیاوو په کورنۍ کې د الهي روزنې بېلګې (برخه: ۲۶) د…

نور یی ولوله
اسلام

له مرګ وروسته بیا را ژوندي کېدل (برخه: ۱۰)

چهارشنبه _4 _فبروري _2026AH 4-2-2026AD4 Views

لیکوال: ابو عائشه له مرګ وروسته بیا را ژوندي کېدل (برخه: ۱۰) د الهي حکمت…

نور یی ولوله
اسلام

قران تل ‌پاتې معجزه (برخه: ۶۱)

چهارشنبه _4 _فبروري _2026AH 4-2-2026AD4 Views

لیکوال: دوکتور نورمحمد محبي قران تل ‌پاتې معجزه (برخه: ۶۱) د هرې ناروغۍ لپاره درملنه…

نور یی ولوله
  • Facebook
  • Twitter
  • Instagram
  • Telegram
  • WhatsApp
مشهور نشرات

شیطان‌ پرستي (برخه: ۲۹)

چهارشنبه _4 _فبروري _2026AH 4-2-2026AD

د انبیاوو په کورنۍ کې د الهي روزنې بېلګې (برخه: ۲۶)

چهارشنبه _4 _فبروري _2026AH 4-2-2026AD
د کلمات په اړه

«کلمات» علمي او تحقیقاتي اداره د اهلِ سنت والجماعت یوه خپلواکه دعوتي اداره ده چې د بشپړې ازادۍ له مخې د اسلام د سپېڅلو ارزښتونو د خپرولو، د الهي شریعت د لوړو موخو د پلي کولو، د لوېدیځ د کلتوري یرغل پر ضد د مبارزې، د کلمۀ الله د لوړولو او د اسلامي امت د بیدارۍ په برخه کې فعالیت کوي.
کلمات اداره چې د خیرخواه او مسلمانو سوداګرو له خوا یې ملاتړ کېږي، له ټولو مسلمانانو څخه د هر اړخیزې همکارۍ غوښتنه کوي.

په مجازی پاڼو کې کلمات تعقیب کړئ
  • Facebook
  • Twitter
  • YouTube
  • Telegram
  • TikTok
  • WhatsApp
ټوله حقونه د کلماتو د څانګې دي
  • ورځنی تحلیل
  • اسلام
  • دینونه

Type above and press Enter to search. Press Esc to cancel.