لیکوال: مهاجر عزیزي
سیکیزم؛ پیدایښت او اعتقادي بنسټونه
اوومه برخه
پنځم – ګورو ارجن ( Guru Arjan)
په ۱۵۸۱ م، کال کې د ګورو رام داس له مړینې وروسته د نوموړي کوچنی زوی د ده، د ځایناستي په حیث انتخاب او د سیک مذهب پنځم ګورو شو. په همدې ترتیب د سیک مذهب مشري د ګورو ارجن په کورنۍ کې دوام وکړ، چې د سودهي خاتري قبیلې څخه وه او له دې وروسته هم نور ټول ګورو ګان د همدې کورنۍ وو.
ګورو ارجن د ۱۵۶۳ م. کال د اپرېل میاشتې په ۱۵ مې نېټې د ګواندوال په ښار کې وزېږېد او تر هغو یې خپله رهبري په رسیمي ډول اعلان نه کړه، تر څو یې چې مشر ورور مړ نه شو، نو کله چې د سیک مذهب مشري ته ورسېد، د سیک ټولنې د مشرانو په ملاتړ یې خپل ځایګی ټینګ کړ او د سیک مذهب د پیروانو ترمنځ د تفرقې د رامنځته کېدو مخه یې ونیوله[1].
فعالیتونه او اغېزمنتیا
-
د ګرانت صاحب یا ادي ګرانت کتاب تدوین؛ د ګورو ارجن یو مهم اقدام د دې مذهب د سپېڅلو متونونو راټولول او په یوه کتاب کې یې تدوین و. ده دا اثر د تېرو څلورو ګوروګانو او د دې مذهب د نورو عارفانو له لیکنو او بیتونو څخه ولیکه او پکې خوندي یې کړل.
-
د مذهبي لباس اصلاح؛ ده د ځانګړو مذهبي جامو اغوستل پرېښودل او پرځای یې نور مروج او ګرانه بیه لباسونه رایج کړل.
-
د مذهبي مالیاتي نظام – ډسونډ – ایجاد؛ ګورو ارجن د مذهبي ټولنې د لګښتونو د پوره کولو لپاره په سیک مذهب کې له سیکانو څخه د مالیاتو د راټولولو سیټسم ایجاد کړ[2].
-
د امرتېسر د طلايي معبد تکمیلول؛ نوموړي د امرتېسر معبد چې پلار یې بنا کړی و، تکمیل کړ او هغه یې د امرتېسر په طلايي معبد باندې بدل کړ او اعلان یې وکړ، چې د دې معبد په حوض کې لمبېدل ګناوې پاکوي او له دې وروسته دا ځای د سیکانو تر ټولو مقدس ځای وګرځېد او د هغه په حوض کې لمبېدل یو مذهبي رسم شو.
شپږم – ګورو هرګوبیند ( Gure Har-Gobind)
هرګوبیند د سیک مذهب شپږم ګورو و، چې په ۱۹۹۵ م. کال د پنجاب په لاهور کې وزېږېد او د جهانګیرشاه له لوري د ګورو ارجن تر اعدام وروسته، د خپل پلار د مخکیني وصیت پر اساس، چې لا ۱۱ کلن و، په ۱۶۰۵ م. کال کې د سیک ډلې مذهبي مشر شو.
دی د خپل پلار له وصیت سره سم، له هماغه لومړیو څخه جګړې ته چمتو و او په همدې اساس یې اعلان وکړ، چې زما غاړه کۍ به د تورې بند وي او لونګۍ به مې شاهي تاج[3] !
د نوموړي د رهبري پر مهال د سیک ټولنې نظامي هویت بدلون وموند او د ګورو ارجن تر وژل کېدو وروسته په سیکانو کې د مغلي حکومت په وړاندې د مقاومت او درېدو روحیه قوي شوه، هرګوبیند د خپل کارزماتیک شخصیت او مقتدري رهبرۍ سره د -ساچا پادشاه – لقب چې د رېښتوني پادشاه معنی لري، خپل کړ او دا لقب یې پلار ورکړی و.
هرګوبیند د خپلې رهبرۍ له پیل سره سم، د مغلو له حکومت څخه مستقل حکومت اعلان کړ او یو موازي حکومت یې ایجاد کړ، چې د سیک ټولنې داخلي سمون، د نظامي ځواک تشکیل او د مقاومت مرکزونو ایجاد یې اساسي برخې وې. د ده، د فعالیتونو خبر چې کله جهانګیرشاه ته ورسېد، نو د ده د نیونې امر یې وکړ، چې وروسته نوموړی په ګوالیار کلا کې د یو څه مودې لپاره زنداني شو، خو له خلاصون وروسته یې خپله مبارزه نوره هم شدیده کړه.
د جهانګیر ترمړینې وروسته او د شاه جهان د پاچاهۍ پر مهال د ده په وړاندې نظامي فشارونه زیات شول او څو ځلې شاه جهان سیمې ته خپلې لښکرې ولېږلې، خو هرګوبیند د چریکي جنګ ستراتېژي خپله کړه او د خپل عمر تر پایه یې مقاومت وکړ او پر همدې اساس د مړینې تر وخته ( ۱۶۴۵ م.) کال پورې په نسبي امن کې و اوسېده[4].
الف: فعالیتونه او اغېزمنتیا
-
د تورې نښان؛ نوموړي توره د سیک مذهب د رهبري نښان په حیث انتخاب کړ او د سیک مذهب رهبري یې د نظامي او روحاني مشري ګډ ترکیب کړ.
-
د نظامي کلا جوړول؛ ده د سیکانو لومړنۍ نظامي کلا جوړه کړه، تر څو د دفاع قوي سنګر وي.
-
د سیک ټولنې نظامي بدلون؛ ده د عسکرو په استخدام او حرفه يي روزنې سره سیک ډله له مذهبي ډلې څخه په نظامي ځواک بدله کړه، چې د مغولو په وړاندې یې مقاومت کاوه[5].
دوام لري…
مخکنۍ برخه | وروستۍ برخه
[1] نادر السحیل، طائفة السیخ، عرض و نقد، ص ۱۸۱.
[2] رابرټ هېوم، د عبدالرحیم ګواهي ژباړه، د نړۍ ژوندي دینونه ، ۱۷۲ مخ
[3] مخکینۍ مآخذ ۲۳مخ
[4] محمد سعید الطریحی، السیخ عقائدهم و تاریخهم، ص ۲۳.
[5] رابرټ هېوم، د عبدالرحیم ګواهي ژباړه، د نړۍ ژوندي دینونه ، ۱۷۲ مخ