سوسیالېزم (شپږمه برخه)

لیکوال:  ډاکټر فضل احمد احمدي

سوسیالېزم (شپږمه برخه)

د سوسیالېزم ډولونه

عصري سوسیالستان تر ډېره دا مني چې سرمایدارۍ د شتمنۍ د تولید یوازینۍ معتبره وسیله ده، نو دوی نه غواړي چې هغه  له منځه یوسي؛ بلکې، دوی غوښتل چې هغه «انساني» کړي، کوم چې معمولا د ټولنیز بازار د نظریاتو منلو ته اړتیا لري؛ خو دودیزو سوسیالیستانو هڅه کړې چې د سرمایه دارۍ لپاره یو بدیل بازار پیدا کړي او سوسیالیزم د اقتصادي ماهیت د بڼې له مخې له سرمایه دارۍ څخه جلا ګڼي، دا ډول هڅې په دې فرضیې ولاړې دي چې سوسیالیزم د اخلاقو او د تولید وړتیاوو  له نظره له سرمایه دارۍ څخه غوره دي، که څه هم د سوسیالیستي اثارو ټولګه د اقتصادي ماډلونو څخه ډکه ده [د سینټ سایمون د تخنیکي صنعتیزم څخه د ګیټر کروپوټکین غیر متمرکز خودګرداني پورې ]؛ خو د دغو موډلونو تر ټولو اغېزمن د مارکسیستي افکارو په چوکاټ کې رامنځ ته شوي، هغه څه چې په ټولو کې شتون لري دا باور دی چې د اقتصادي پلان جوړونې یو ډول بڼه باید د بازار میکانیزم ځای ونیسي.

«مارکس» د راتلونکي سوسیالیستي ټولنې د اقتصادي سازمان لپاره هر اړخیز پلان ندی وړاندې کړی او ځان یې د یو شمېر عمومي اصولو په بیانولو پورې محدود کړ. هغه خامخا د شخصي ملکیت ویجاړول او د اجتماعي یا ټولنیز ملکیت سیسټم لخوا د هغې ځای په ځای کول په پام کې درلودل چې اقتصاد ته به اجازه ورکړي چې د ټولنې مادي اړتیاوې پوره کړي، نه د بازار ټول ځواکمن ځواکونه، مګر مارکس د ټولنې په ټولو کچو کې د پراخه عامه ګډون ملاتړ کولو  او د کمونیزم د رامینځته کیدو په صورت کې د دولت د «ویجاړولو» د وړاندوینې له امله، د دولت او مرکزي پلان جوړونې له ټولیز کولو څخه لرې و – کوم چې په شلمه پیړۍ کې د شوروي اتحاد د اقتصاد ځانګړتیا وه.

سوسیالېزم نه یوازې د واک محدودول غواړي؛  بلکه، دا د ټولنیز ژوند د تنظیم کولو اصولو په توګه د هغه د وروستي زوال په لټه کې دی او دا په ناڅاپي توګه، یا په ناڅاپي توګه نه، بالاخره هغه څه دي چې مارکس یې اراده کړی، که څه هم دا یوه مفکوره ده چې  د غیر اجباري همکارۍ لپاره په انساني وړتیاوو او ظرفیتونو باندې خورا لوی قمار دی او د “خیالي” او ناممکن امر په توګه رد کېدی شي؛ خو د سوسیالیستانو لپاره، دا مفکوره د سوسیالیزم د راتلونکي ژمنې یوه اړینه برخه ده، حتی که دا یو اوږد مهاله لید وي.

په هر صورت، د سوسیالیزم بېلابېل ډولونه هم وړاندیز شوي دا سوسیالیزم په “لس” ډولونو ویشل شوی دی، چې موږ کولی شو مارکسي سوسیالیزم، عملي سوسیالیزم، دیموکراتیک سوسیالیزم، آزاد سوسیالیزم، بازاري سوسیالیزم، سیمه ایز سوسیالیزم، ښاري ارمان سوسیالیزم، انقلابي سوسیالیزم، زرغون سوسیالیزم، اتحادي سوسیالیزم، د یوویشتمې پیړۍ سوسیالیزم، دولتي سوسیالیزم، او په لاندې ډول یوازې بازاري سوسیالیزم او دولتي سوسیالیزم په تفصیل سره ذکر شوي دي.

 نور بیا…