توحید او تثلیث (دویمه برخه)

لیکوال: ډاکټر فضل احمد احمدي

توحید او تثلیث (دویمه برخه)

۱- په یهودیت کې توحید

یهودیت چې یو له آسماني دینونو څخه دی، یو توحیدي دین دی چې د وحی پر بنسټ یې شریعت ولاړ دی او ډیری اخلاقي او انساني لارښوونې لري او په تورات کې د دې یووالي ډیری شواهد شتون لري. تورات په موسی علیه السلام باندې د الهي وحی په توګه نازل شوی او په حقیقت کې د بني اسرائیلو لپاره د موسی علیه السلام د پیروانو په توګه لیکل شوی دی. په بل عبارت د تورات نوم د هغه احکامو او تعلیماتو څخه اخیستل شوی چې حضرت موسی علیه السلام د سینا په غره کې د خدای له خوا ترلاسه کړی و او بیا په دې تعلیماتو کې ټول یهود شامل وو.

د هغه څه له مخې چې ویل شوي، ښکاره ده چې یهودیان په خپلو عقایدو، قوانینو او اخلاقو کې د حضرت موسی، تورات او د سرائیلو د نورو پیغمبرانو تابع دي. همدارنګه، د یهودي مذهب عمومي اصول او مقررات په هغو لسو احکامو کې لیدل کیدای شي چې بیا حضرت موسی ته لیږل شوي. دا احکام چې د سینا په غره کې د الهي لارښوونو په توګه حضرت موسی علیه السلام ته نازل شوي، د خدای د عقیدې او توحید تر ټولو اساسي اصول بیانوي.

حکمونه دا دي:

• له ما پرته بل خدای مه نیسئ.

• بت ته سجده مه کوئ؛

• د خدای نوم بې ځایه مه اخلئ؛

• د شنبې د ورځې درناوی وکړئ؛

• د مور او پلار درناوی وکړئ.

• قتل مه کوئ.

• زنا مه کوئ.

• غلا مه کوئ؛

• د خپل ګاونډي په خلاف درواغ او ګواهي مه ورکوئ.

• د ګاونډي د مال او عزت مه تالا کوئ.

یهودي عالمانو د لسو احکامو سربیره له تورات څخه ۶۱۳ دیني، اخلاقي او فقهي احکام را ایستلي چې له دې جملې څخه ۳۶۵ ممانعتونه او ۲۴۸ احکام دي او د دې ټولو احکامو اساس توحید دی.

په بل عبارت، یهودیانو نه یوازې دا چې د توحید ادعا کوي، بلکې دوی دا ادعا هم کوي چې دوی یوازې توحید جاري کړی، او د یهودیانو تورات ترټولو اساسي سرچینه ده چې توحید یې راوړی او د څو خدايانو د عبادت او لمانځنې سره یې مبارزه کړې. په یهودي عقیده کې، توحید، چې د خدای / يهوه سمبول دی، د حضرت موسی علیه‌السلام سره په پنځو اسفارو کې نازل شوی دی. په عین حال کې، لومړني احکام چې په موسی علیه السلام نازل شوي، په کلکه د توحید څرګندونه او تشریح کوي.

تورات، د یو سپیڅلي کتاب په توګه، د خدای ذات د منلو وړ ګڼي. د زړې عهدنامې له مجموعې څخه (د پیدایښت سفر) په دې عبارت سره پیل کیږي: “په پیل کې هغه اسمانونه او ځمکه پیدا کړل” دا جمله په ښکاره ډول څرګندوي چې خدای شتون لري او هغه د ځمکې او اسمانونو خالق دی. په بل عبارت، هغه خدای چې  په تورات کې خبرې کوي یو دی او هیڅ شریک نلري ، لکه څنګه چې په لسو حکمونو او تورات کې مشخص شوی او تشریح شوی چي خدای یو دی او هیڅ شریک نلري. الله نه یوازې د ځمکې او آسمان خالق، بلکه هغه ټول موجودات پیدا کړی او ټول د هغه دی، همدارنګه هغه هم مهربان، بخښونکی، صادق، ژرنه په غوسه کیږي ، له مهربانۍ ډک او ګناهکارانو ته سزا ورکوي.

تر ټولو بنسټیز آیت چې یهودیان په خپلو ورځنیو لمونځونو کې لولي، یعني: (تفیلای شمونه عسره) د خدای د وحدانیت او توحید شاهد دی. په دې آیت کې، موږ لولو: “ای اسرائیل، واوره، يهوه زموږ خدای، واحد یهوه دی، نو د خپل يهوه خدای سره په خپل ټول وجود او خپل ټول ځواک سره مینه وکړئ.” په عین حال کې، ډیری نورې قضیې شتون لري چې په توحید ټینګار کوي. د مثال په توګه، د لاویان سفر په کتاب کې، دا جمله په مکرر ډول ویل شوي «زه ستاسو یهوه خدای یم» یهوه د موسی علیه السلام یوازینی خدای معنی لري. یا د مثال په توګه د مزامیر په کتاب کې حضرت داود علیه السلام له خپل یوازیني خدای سره خبرې کوي او له ناوړو کارونو توبه باسي. د مزامیر په کتاب کې هیڅ ځای نه دی راغلی، چې: « ای زما خدایانو، مګر هغه څو ځله ویلي، ای زما خدایه.» له همدې امله توحید د یهودیت د ټولو عقایدو بنسټیز اصل او اساس جوړوي او حتی نن هم د یهودیت پیروان توحید مني. خو هغه څه چې یقیني دي هغه دا دي چې یهودیان د عیسویت او په ځانګړې توګه د اسلام او د قران کریم له نزول وروسته د یهودیت په ختمولو باور نه لري. او البته دا بې باورې د يهودیانو د برتري غوښتولو له امله دی، که نه نو په تورات او انجيل کې د محمد صلی الله عليه وسلم راتګ په ښکاره توګه اعلان شوی دی. لکه څنګه چې قران کریم فرمایي: «وَإِذْ قَالَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ يَا بَنِي إِسْرَائِيلَ إِنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلَيْكُم مُّصَدِّقًا لِّمَا بَيْنَ يَدَيَّ مِنَ التَّوْرَاةِ وَمُبَشِّرًا بِرَسُولٍ يَأْتِي مِن بَعْدِي اسْمُهُ أَحْمَدُ فَلَمَّا جَاءَهُم بِالْبَيِّنَاتِ قَالُوا هَذَا سِحْرٌ مُّبِينٌ.»

ادامه لري…